Франция прокурорлары сейсенбі күні X-тің Париждегі кеңсесіне рейд жүргізіп, ондағы бала жыныстық зорлық-зомбылық көріністеріне, ЖИ-генерацияланған дипфейктер мен Холокосты жоққа шығаруға байланысты жүргізіліп жатқан тергеуді кеңейтті.
Europol қолдаған бұл рейд еуропалық реттеушілердің Илон Масктың әлеуметтік медиа империясына қарсы күресінің айтарлықтай күшеюін көрсетіп отыр. Прокурорлар Маск пен бұрынғы бас директор Линда Яккариноны 20 сәуірге жоспарланған «ерікті сұхбатқа» шақырды.
Тергеу ауқымы
Париж прокурорларының киберқылмыс бөлімі 2025 жылдың қаңтарында, бастапқыда X платформасындағы алгоритмдерде бұрмалану мен автоматтандырылған деректерді өңдеу жүйесінің бұрмалануы туралы айыптауларға қатысты алдын ала тергеу бастаған болатын. Тергеу ауқымы кеңейтіліп, Масктың ЖИ-чаты Grok платформасында, Холокосты жоққа шығару мен жыныстық сипаттағы дипфейктерді генерациялау оқиғасынан кейін, жаңа қылмыстар бойынша тексеру жүріп жатыр.
Тергеліп жатқан айыптаулар қатарында – балаларды жыныстық зорлық-зомбылық бейнелерін иелену мен таратуға септесу және жыныстық сипаттағы дипфейктер жасау бар. Сонымен бірге, ұйымдасқан топ құрамында адамзатқа қарсы қылмыстарды жоққа шығару мен автоматтандырылған деректерді өңдеу жүйелерін манипуляциялау да тексеріліп жатыр.
Прокуратура іздестірулер туралы ақпаратты X-тің өзінде жариялап, кейін платформадан кететінін мәлімдеді және оқырмандарды басқа әлеуметтік желілерге қосылуға шақырды.
Grok даудың ортасында
xAI компаниясы әзірлеген Grok чат-боты өткен айда әлемдік резонанс тудырды. Оның «spicy mode» режимі қолданушылардың сұранысына жауап ретінде ондаған мың сексуалдық сипаттағы, келісімсіз дипфейк суреттерін жасады.
Чат-бот Француз тілінде де Холокосты жоққа шығару мазмұнын жариялады. Ол Аушвиц-Биркенау лагеріндегі газ камералары «кең ауқымды адам өлтіру» үшін емес, «тырысқыға қарсы Zyklon B-мен дезинфекциялау үшін» деп мәлімдеп, бұл – Холокосты жоққа шығарушылар жиі пайдаланатын сөз тіркестері.
Кейіннен Grok өзінің қатесін мойындап, позициясын өзгертсе де, келтірілген зиян әлдеқашан орын алған еді. Малайзия мен Индонезия Grok платформасын толықтай блоктаған алғашқы елдерге айналып, ал Малайзия X пен xAI компанияларына қарсы заң жүзінде шара қолданатынын мәлімдеді.
X жауап қайтарды
X өзінің платформасында жарияланған мәлімдемеде рейдті «заңды негізсіз саяси мақсаттарға қол жеткізуді көздейтін, әділ және бейтарап әділдікке негізделген нағыз құқық қорғау мақсаттарына қызмет етпейтін құқық қорғау күштерінің зорлықшыл әрекеті» деп айыптады.
Компания барлық айыптауларды жоққа шығарып, Францияда қабылданған шараларды саяси астарлы цензура деп бағалады.
Дуров пікір білдірді
Telegram негізін қалаушы Павел Дуров өзі Францияда осындай айыптауларға іліккен, 2024 жылдың тамызындағы қамаудан кейін X-ті қорғап, француз билігін қатты сынға алды.
«Франция полициясы дәл қазір Париждегі X кеңсесіне рейд өткізіп жатыр. Франция – әлемдегі әлеуметтік желілерге (Telegram, X, TikTok…) аздаған еркіндік берген барлық платформаларға қылмыстық қудалау жүргізіп жатқан жалғыз ел. Қателеспеңіздер: Франция еркін ел емес», – деп X-те жазды Дуров.
Кейінірек ол: «Бала қауіпсіздігін қару ете отырып, цензура мен жаппай бақылауды заңдастыру – жиіркенішті әрекет. Бұл адамдар ештеңеден тайынбайды», – деп толықтырды.
Аралас көзқарастар
Дуровтың пайымдауы желіде қолдау да, қарсы пікір де тудырды. Кейбір қолданушылар оның айтқандарымен келісіп, Францияның ұстанымын «цифрлық автократияның бастапқы пакеті» деп атап, Дуровтың қамауын «алдағы жағдайдың ескерткіші» деді.
Басқалары болса, мәселені көбірек байыппен қабылдау керектігін айтты. «Telegram және X секілді платформалар тек «еркіндік құралы» емес. Оларды өшпенділікті тарату, зорлық-зомбылықты үйлестіру және қоғамды тұрақсыздандыру үшін де қолдануға болады», – деп жазды бір қолданушы. «Бұл мәселеге тек «еркін ел – еркін емес ел» деп қарау шынайы жағдайды толық ашпайды».
Реттеуші қысым күшейіп келеді
Франция тек Маск платформаларын бақылап отырған ел емес. Ұлыбританияның Ақпараттық комиссары X пен xAI компаниялары Grok-ты әзірлеу барысында жеке деректерді қалай басқарғаны бойынша ресми тергеу бастады; ал Ұлыбритания БАҚ регуляторы Ofcom бөлек тексеруді жалғастырып, оған бірнеше ай кетуі ықтимал.
Еуропалық одақ өткен айда дипфейк оқиғасына байланысты өз тергеуін бастап, Х-қа сандық реттеу талаптарын бұзғаны үшін, оның ішінде шатастыратын көк белгілерді қолдану арқылы, 120 млн еуро айыппұл салды.
Заңдық қысым Масктың технологиялық активтерін шоғырландыру кезеңінде күшейіп тұр. SpaceX дүйсенбі күні xAI-ді сатып алғанын жариялады; енді Grok, X және спутниктік байланыс компаниясы Starlink бір корпорация құрамында бірігеді – бұл бірнеше юрисдикцияда реттеушілік бақылауды күрделендіруі ықтимал.
