Ethereum-ның ұзақ мерзімді эволюциясы дағдарыстық кезеңге жақындап отыр, себебі Виталик Бутерин «оссивизация» идеясын – яғни, негізгі әзірлеушілер жоғалып кеткеннің өзінде, желі функцияларын жоғалтпай «тоқтап» қала алатын тұжырымдаманы алға тартуда.
2024 жылы алғаш рет «walkaway тесті» аясында анықталған бұл көзқарас Ethereum-ды тек орталықтандырылмаған қосымшалар (dApps) платформасынан әлдеқайда жоғары деңгейге көтереді, өйткені ол онжылдықтар бойы дербес жұмыс істей алатын сенімсіз негіз бола алады.
Виталик Бутериннің Ethereum қату жол картасы: қолданушылар білуі қажет барлық жайттар
Бутериннің айтуынша, желінің тең құрылтайшысы ретінде, оссивизацияға жету үшін Ethereum жеті техникалық кезеңнен өтуі қажет, олардың қатарында:
- Дереу кванттық тұрақтылыққа қол жеткізу
- ZK-EVM валидациясы мен PeerDAS арқылы ауқымдастыру,
- Ұзақ мерзімді күй архитектурасы,
- Толық аккаунт абстракциясы,
- Қауіпсіз газ модельдері,
- Мықты proof-of-stake экономикасы, және
- Цензураға қарсы блок құру моделі бар.
«Біз протоколда өзгерістер жасауды тоқтатуға тиіс емеспіз, алайда Ethereum-ның құндылық ұсынысының протоколда бар мүмкіндіктерден тыс ешқандай ерекшелікке тәуелді болмайтын деңгейге жетуіміз қажет», – деді Бутерин өз сөзінде.
Осы тұрғыда, крипто индустриясының өкілі болашақ инновациялар көбіне клиентті оңтайландыру мен параметрлерді түзету арқылы жүзеге асуы керектігін, қатаң форктар арқылы емес, атап өтті.
Жол картасы өте ауқымды болғанымен, сыншылар мен сарапшылар әлі де практикалық мәселелер барын ескертуде. ZK инфрақұрылым зерттеушісі Equation X zkEVM-дерді L2 шешім ретінде Ethereum-ға кейіннен енгізу – «жартылай жөндеу» деп есептейді.
Мысалы, нөлдік білімді валидация үшін арнайы құрылған StarkNet пен Miden секілді ZK-наративті желілерден айырмашылығы, Ethereum қолданыстағы Solidity/EVM архитектурасына бейімделуі тиіс.
«Кейіннен енгізілген шешімдерді дәлелдеу технологиясы дамығанда, жаңа құрылымда қайта құру қажет болады», – деп атап өтті Equation X өз пікірінде, әрі желінің ақырғы оссивизациясы негізге алынған дизайн таңдауларына тәуелді екенін ерекше айтты.
Ethereum-ның қатаю ықтималдығы мен жүзеге асырудағы тәуекелдер және жоғары тәуекелді бәс
Іске асыру тәуекелдері тек техникалық орындалумен шектелмейді. Ондаған жылдарға созылатын параметрлік өзгерістер арқылы бірнеше кезеңді үйлестіру – техникалық әрі әлеуметтік күрделілікті арттыра түседі.
Стейкингтің шоғырлануы, клиенттердің алуандылығы, валидаторлар динамикасы Ethereum-ның орталықтандырылмаған қағидаларын әлсіретуі ықтимал қатер ретінде қала береді. Осыған байланысты желі іс жүзінде толықтай сенімсіз болып қала ала ма деген сұрақ туындайды.
«30–34 млн ETH-тың стейкингі… Ликвидті стейкинг протоколдары өсуді жалғастыруда. Алайда, ірі стейкинг пулдары (мысалы, Lido) айтарлықтай үлесті ұстап отыр — көптеген есептерде Lido стейкингке салынған ETH-тың шамамен 29–31%-ын бақылайды. Бұл стейкинг күшінің шоғырлануы туралы алаңдаушылық тудырады,» деп жазылған Bitium-ның соңғы блогында жарияланған үзіндіде.
Қаттылық пен икемділік арасындағы ымыра да бар: қатты оссивикацияланған негізгі қабат болашақ жаңартуларды шектеуі немесе инновацияны тежеп, әзірлеушілерді ұзақ мерзімді тұрақтылық пен бейімділік арасында таңдау жасауға мәжбүр етуі ықтимал.
Алайда, осы мәселелерге қарамастан, Бутерин әлі де оптимистік ұстанымда. 2026 жылдың басында, қаңтар айында, ол Ethereum-ның 2025 жылғы жетістіктерін атап өтті, сондай-ақ келесідей жақсаруларды көрсетті:
- Газ лимиттері
- Blob саны,
- Түйін бағдарламалық жасақтамасының сапасы, және
- zkEVM өнімділігі.
Дегенмен, ол желі тек көрсеткіштерді оңтайландыруға немесе уақытша трендтерге ерумен шектеліп қалмауы тиіс екенін алға тартты.
«Біз орталықтандырылмаған қосымшаларды құрып жатырмыз. Алаяқтықсыз, цензурасыз және үшінші тараптың араласуынсыз жұмыс істейтін қосымшалар. Walkaway тестінен өткен…компаниялар, идеологиялар мен саяси партиялардың күйреуінен тыс тұрақтылығы бар қосымшалар», – деп жазды Бутерин.
Осивизация бойынша жол картасы Ethereum-ның ұзақ мерзімді өміршеңдігіне үлкен тәуекел жүктеп отыр. Іске асыру сәтті болса, Ethereum шын мәнінде орталықтандырылмаған интернет үшін бүкіл әлемдік компьютерге айналып, ондаған жылдар көлемінде қаржы, басқару, сәйкестік және басқа да өркениеттік инфрақұрылымдарды қамтамасыз ете алар еді.
Ал сәтсіздік желіні тиімсіздікке, қайта құруларға немесе негізін қалау мақсаттарын бұзатын орталықтандыру ықпалына ұшыратуы ықтимал.
