Хормуз бұғазының жабылуы соңғы жылдардағы жаһандық газ нарығына ең ірі соққылардың бірі болды. Еуропа мен Азиядағы газ бағасы 70%-дан астамға өсті, сарапшылар мұның тек бастамасы екенін айтады.
BeInCrypto редакциясына пікір білдірген мамандар жоғары газ бағасының 2026 жылдың бәрінде сақталу қаупі бар екенін ескертеді, ал еуропалық индустрия үшін жаңа деиндустрияландыру толқынын тудыруы ықтимал.
Катар тығырықта қалды
Бұл дағдарыстың негізгі зардап шегушісі Катар болды. Ресей Федерациясы Үкіметі жанындағы Қаржы университетінің сарапшысы, Ұлттық энергетикалық қауіпсіздік қорының жетекші сарапшысы Игорь Юшков мәселенің ауқымын түсіндіреді:
«Катар газ өндірісін толық тоқтатты, себебі оны сақтайтын орын жоқ. Жерасты сақтау қоймалары жоқ, ал сұйылтылған түрінде сақтау мағынасыз: -162°C температураны ұстап тұрып, оған энергия жұмсау қажет. Бұл ақылға қонымсыз.»
Салдары тек газбен шектелмейді. Өндіріспен бірге газ конденсаты, гелий, пропан, бутан және этан шығару да тоқтады.
Юшковтың айтуынша, гелий бағасы қазірдің өзінде екі есе өсті, ал Катар әлемдегі осы сирек газдың екінші ірі өндірушісі. Толығымен газ-химия саласы да тоқтап тұр, соның ішінде тыңайтқыш өндірісі бар.
Аймақтың мұнай өндірушілері мұнайды сақтау қоймаларына айдап үлгергендіктен, бұғаз ашылған соң тез экспортқа оралуға қабілетті, алайда Катар газ қуатын қалпына келтіру үшін ұзақ уақытты қажет етеді:
«Зақымданбаған зауыттар толық қуаттылыққа кем дегенде екі аптада жетеді, ал бүлінгендерін жөндеу үшін тағы бірнеше ай қажет болады.»
Еуропаның мәселелері
Дәстүрлі түрде катарлық сұйылтылған табиғи газдың 80%-ы Азия нарықтарына бағытталған еді. Алайда, Юшковтың айтуынша, азиялық және еуропалық газ нарықтары біртұтас ыдыстар секілді әрекет етеді, сондықтан баға барлық жерде өсті.
Маусымдық фактор жағдайды күрделендіреді:
«Қазір біз жылыту маусымының соңында тұрмыз, жерасты қоймаларында қалған газ мөлшері өте аз — енді айдау үшін газ сатып алу керек, ал бағалар өте жоғары. Елдер бағаның түсуін не болмаса Хормуз бұғазының ашылуын күтіп, сатып алуды созған сайын, кейін күніне сатып алып, айдайтын газ көлемі соғұрлым арта түседі.»
Нәтижесінде жоғары газ бағасының 2026 жыл бойы сақталу қаупі туындап отыр. BCS World of Investments компаниясының ресейлік акциялар аналитика орталығы басшысы Кирилл Бахтин де газ бағасының ұзақ мерзімді өсу перспективаларын атап өтеді:
«Қақтығыс бірнеше айға ұласса, қазіргі уақытта тұтынушылардың жерасты сақтау қоймалары төмен деңгейде толтырылғанын ескерсек, 2026 ғана емес, 2027 жылға дейін де газ бағасы болжамы жоғарылауы ықтимал.»
Юшковтың айтуынша, Еуропа үшін өндірістік салдары жүйелік сипат алады:
«Жоғары бағалар электр энергиясы, жылу және газдан жасалатын барлық нәрсе үшін аса жоғары шығындар әкеледі. Ең бастысы, Еуропада қымбат газбен өндірілетін тауарлардың өзіндік құны күрт өсіп, олар ғаламдық нарықта бәсекеге жарамсыз болады. Еуропа деиндустрияландырудың жаңа кезеңіне тап болуы ықтимал.»
Ресейдің басты козырі
Газ нарығындағы шиеленіс аясында Ресей президенті ресейлік сұйылтылған табиғи газды еуропалық нарықтан шығару идеясы жөнінде сөз қозғады. Юшков бұл мәлімдемені стратегиялық тұрғыдан ұтымды деп есептейді:
«Еуропадағы газ нарығының шиеленісі өте жоғары деңгейде. Президент еуропалықтарға біз сұйылтылған табиғи газбен жеткізуді мерзімінен бұрын тоқтата аламыз деп сес көрсетсе, нарыққа қысым түседі — біз сұйылтылған табиғи газды жеткізу бойынша әлемде екінші орындамыз.»
Еуропа 2027 жылдың 1 қаңтарына дейін газ сақтау қоймаларын толық толтыруға үміт артып отырған, себебі сол күні ресейлік сұйылтылған табиғи газды импорттауға тыйым күшіне енеді. Енді бұл жоспар тіпті жылыту маусымына дайындық кезеңінде-ақ қауіп төндіріп тұр.
Сонымен бірге, құбыр газының айырмашылығы — сұйылтылған табиғи газды оңай қайта бағыттауға болады. Юшков былай деп түсіндіреді:
«Сұйылтылған табиғи газ азиялық нарықтарды бетке алады — жазда Үндістанға, Солтүстік теңіз жолы арқылы Қытайға бағытталады. Құбырды басқа жаққа бұру мүмкін емес: Еуропаға газ жеткізу тоқтаған кезде біз тек өндірісті қысқарттық — бұл бюджетке теріс әсер етеді. Бұл жағынан сұйылтылған табиғи газ әлдеқайда икемді.»
Сарапшының айтуынша, еуропалық нарықтан толық шығу туралы түпкілікті шешім әлі қабылданған жоқ.
Инвесторлар үшін оның мәні қандай
Осы оқиғалардың аясында Кирилл Бахтин ресейлік газ компаниялары арасындағы күштер балансына назар аударады:
«NOVATEK акциялары орта мерзімді перспективада Arctic LNG 2 жеткізілімін дамытуды ескерсек, 2027 жылдың соңына қарай ЕО нарығын жоғалтуы ықтимал Gazprom акцияларынан тартымдырақ көрінеді.»
Дегенмен, бір жылдық межеде сарапшы сақ ұстанымда: BCS World of Investments негізгі сценарийіне сәйкес, NOVATEK акциялары бойынша болжам бейтарап күйінде қалуда.
