Орталықтандырылған биржалар (CEX) криптовалюта өтімділігінің басым бөлігін әлі де иеленіп отыр. Дегенмен, күштердің ара салмағы өзгеріп келеді, өйткені орталықтандырылмаған биржалар (DEX) соңғы екі жылда спот нарығындағы үлесін екі есеге арттырып, мезгілсіз фьючерстер сегментінде өз қатысуын бес есе кеңейтті.
Деректер енді он-чейн сауданың тар шеңберге арналған балама емесін білдіреді. Керісінше, ол орталықтандырылған алаңдарға құрылымдық бәсекелес ретінде қалыптасып келеді.
DEX-тер алға озуда: Hyperliquid, Uniswap және PancakeSwap үздік 10 биржа қатарына енді
СoinGecko ұсынған 2026 CEX & DEX Сауда белсенділігі туралы есепке сәйкес, тек 2025 жылдың өзінде-ақ орталықтандырылған биржалар спот пен мезгілсіз саудада шамамен 80 трлн долларға көлем өңдеді. Бұл олардың үстемдігін әлі сақтап отырғанын көрсетсе де, DEX қолданылуы өте тез өсіп келеді.
DEX спот нарығындағы үлесі 2024 жылдың қаңтар айында 6,9%-дан 2026 жылдың қаңтарында 13,6%-ға жетті. Абсолюттік мәнде ай сайынғы DEX спот көлемі екі еседен көп өсіп, 95,86 млрд доллардан 231,29 млрд долларға дейін көтерілді.
2025 жылдың маусым айында DEX-тер спот саудасының 24,5%-ын құрады. Есепке сәйкес, осындай көрсеткішке жетуге Binance Alpha 2.0-дің PancakeSwap арқылы мәмілелерді бағыттауы да әсер етті.
Бұл секіру уақытша болғанымен, 2025 жылдың басынан бері DEX үлесі тұрақты түрде 10%-дан жоғары қалды. Яғни, он-чейн атқарылымға сұраныс азайып отырған жоқ, керісінше тұрақтанып келеді дегенді білдіреді.
Соған қарамастан, орталықтандырылған платформалар өтімділіктің негізгі тірегі болып қалып отыр, ай сайынғы спот көлемді 1 трлн доллардан жоғары деңгейде ұстап тұрды.
Мезгілсіз деривативтер: DEX-тер үшін серпіліс сәті және Hyperliquid көш бастап тұр
Мезгілсіз фьючерстер нарығы екі жылда 75%-ға ұлғайып, 2024 жылдың қаңтарында 4,14 трлн доллардан 2026 жылдың қаңтарында 7,24 трлн долларға өсті. Осы өсім ішінде DEX-тер ең үлкен серпіліс көрсетті.
- Perp DEX көлемі 81,7 млрд доллардан 739,5 млрд долларға дейін сегіз есе ұлғайды
- Нарықтық үлесі осылайша 2,0%-дан 10,2%-ға көтерілді.
Яғни, крипто мезгілсіздеріндегі әрбір оныншы доллар қазір орталықтандырылмаған инфрақұрылым арқылы өтуде.
Осы өсімнің негізгі қозғаушысы Hyperliquid-тің ерекше нәтижесі болды, ол Top 10 perp биржалар тізіміндегі жалғыз DEX-ке айналды.
2025 жылдың тамызы мен 2026 жылдың қаңтары аралығында алты ай ішінде Hyperliquid 1,59 трлн доллар жиынтық сауда көлемін тіркеді. Бұл оны бұрыннан келе жатқан ірі орталықтандырылған алпауыттар қатарына қосты.
Спот жағында Uniswap пен PancakeSwap та сауда көлемі бойынша Top 10 биржа қатарына кіріп үлгерген, әрқайсысы алты айда 0,5 трлн доллардан асып түсті.
Бірнеше жыл бұрын DEX-тердің индустриядағы ең ірі биржалар рейтингіне кіруі ақылға қонымсыз болып көрінер еді.
Токендерді листингу құрылымдық жікті көрсетеді
Есептеме токен қамту жағынан айырмашылықтарды да көрсетті. Орталықтандырылған платформалардың ішінде MEXC және Gate.io жетекші орында, олар 13 айда тиісінше 1 281 және 1 273 токен қосты. Ай сайын орташа есеппен 100 жаңа листинг жасалған.
Алайда бұл көрсеткіш сол кезеңде құрылған 24,04 млн токеннің тек 0,01%-ын ғана құрайды.
Салыстырар болсақ, Uniswap жалғыз өзі 13,69 млн токенді тізімдеді, бұл орталықтандырылмаған инфрақұрылымның рұқсатсыз сипатын көрсетеді.
Яғни, CEX тапшылықты таңдайды, ал DEX молшылықты ұлғайтады.
2,4 млрд доллар қауіпсіздік шығындары
Дегенмен, жылдам өсу қосымша шығындарсыз көрінген жоқ. Криптобиржалар бір жылдан астам уақыт ішінде хакерлік шабуылдарға байланысты 2,4 млрд доллардан астам шығынға тап болды.
Орталықтандырылған платформалар 2 млрд доллардан артық шығынға ұшырап, оның 71%-ы 2025 жылдың ақпанындағы Bybit-ке жасалған шабуылды құрады.
DEX үшін жиынтық шығын аздау болды, ең ірі шабуыл сомасы 223 млн долларға тең. Бұл көбінесе смарт келісімшарт осалдықтарымен және ораклдарды манипуляциялаумен байланысты.
CoinGecko есебінен алынатын негізгі тұжырымдама — CEX әлі де үстем, бірақ орталықтандырылмаған бәсекелестер спот және деривативтер нарығындағы айырмашылықты жойып келеді.
DEX нарықтық үлесі 10%-дан жоғары болса әрі институционалдық деңгейдегі он-чейн платформалар пайда бола бастағанда, орталықтандырылмаған өтімділікке ауысу қалыпты үрдіске айналуда.
