Chainalysis мәліметінше, Ирандағы шиеленіс ушығып жатқан кезде, Bitcoin (BTC) «қарсылық элементі» ретінде алға шығып отыр, жалпы криптовалюта экожүйесі 2025 жылы 7,78 млрд доллардан асты.
Ұлттық валюта қысымға ұшырап, елде наразылықтар жалғасып жатқан жағдайда, криптовалюталар көптеген ирандықтар үшін маңызды баламаға айналды, оны қолданудың өсуінен байқауға болады.
Экономикалық дағдарыс тереңдей түсіп, ирандықтар Bitcoin аударымдарын көбейтті
BeInCrypto хабарлауынша, 2025 жылдың желтоқсан айының соңынан бастап, Иранда жаппай наразылықтар өрши түсті. Наразы топтардың көшеге шығуына инфляцияның өсуі мен жергілікті валютаның долларға қатысты күрт құлдырауы себеп болды.
АҚШ-та орналасқан Human Rights Activists News Agency (HRANA) мәліметінше, 2 500-ден астам адам қаза тапты. Билік интернетке қолжетімділікті де шектеді.
Осындай тұрақсыздық аясында, Chainalysis криптовалюта белсенділігінің артқанын, күн сайынғы орташа доллар көлемі мен жеке әмияндарға трансфер саны ұлғайғанын байқады.
10 000 доллардан аспайтын ірі шығулар ең жоғары өсімді көрсетті: шығарылған доллар сомасы 236%-ға, ал аударымдар саны 262%-ға өсті. 1 000 доллардан төмен орта деңгейдегі шығулар құны 228%-ға, аударым саны 123%-ға артты.
100 000 доллардан аспайтын өте ірі шығулар да өсті: доллар көлемі 32%-ға, ал аударым саны 55%-ға артты. Тіпті 100 доллардан төмен шағын шығулар да көбейді, олардың орташа сомасы 111%-ға, аударым саны 78%-ға артты. Сонымен қатар, ирандық биржалардан беймәлім жеке Bitcoin әмияндарына шығулар айтарлықтай өсті.
«Мұндай әрекеттер ирандық риалдың құлдырауына барабар жауап болып табылады; өз құнын іс жүзінде толық жоғалтқан соң, ол еуро сынды негізгі валюталарға қатысты түкке тұрғысыз болып қалды», – делінген есепте.
Chainalysis Bitcoin Ирандағы дағдарыс кезінде құндылықты сақтау құралынан да кең рөл атқарып отырғанын айтты. Компания атап өткендей, көптеген ирандықтар үшін криптовалюта «қарсылық элементіне» айналды.
Дәстүрлі активтер өтімділігі төмен және мемлекеттік бақылауға бейім болса, Bitcoin-нің өзіндік бақылау мен цензураға қарсы тұра алуы әр адамның қаржылық еркіндігін арттырады.
Осындай икемділік әсіресе адамдар елден кетуге мәжбүр болғанда немесе мемлекеттік бақылаудан тыс жүйелерге сүйенуге тура келген жағдайда аса маңызды.
«Тұрақсыздық күшейген кезеңдерде BTC шығулар санының өсуі — соғыс, экономикалық дағдарыс не мемлекеттік қысым жағдайын бастан өткерген басқа өңірлерде де байқалған жаһандық үрдісті көрсетеді», – деп жазды Chainalysis.
2025 жылы Иранның криптоэкожүйесі 7,78 млрд доллар-ға жетті
Компания 2025 жылы Иран крипто нарығы алдыңғы жылмен салыстырғанда айтарлықтай өскенін, жалпы экожүйе көлемі 7,78 млрд долларға жеткенін атап өтті. Chainalysis өткен жылдардағы үлгілерге сүйене отырып, елде негізгі ішкі немесе геосаяси өзгерістер кезеңінде криптовалюта белсенділігі күрт артатынын айтты.
Ауқымды өсімдер 2024 жылдың қаңтар айындағы Керман жарылыстарында, 2024 жылдың қазан айында Израильге жасалған зымыран шабуылдары кезінде және 2025 жылғы маусымдағы 12 күндік соғыс барысында байқалды, ол елдің басты криптобиржасы мен банкіне шабуылдарды қамтыды.
Иранның криптовалюта секторының басым бөлігі Ислам революциялық гвардия корпусының (IRGC) бақылауына көшті. IRGC-мен байланысты он-чейн белсенділігі 2025 жылдың IV тоқсанында елге түскен барлық крипто құнының шамамен жартысын құрады.
Chainalysis баяндамасына сәйкес, IRGC-мен байланысы бар әмияндар 2025 жылы 3 млрд доллардан астам қаражат қабылдады, бұл алдыңғы жылғыдан 1 млрд долларға көп. Топ санцияларды айналып өту мен аймақтық қаржылық желілерін қолдау үшін цифрлық активтерге одан сайын тәуелді бола бастаған. Сарапшылар бұған былай деп толықтырды,
«Қоғамға көбірек IRGC-мен байланысты әмияндар белгілі бола бастаған сайын, сондай-ақ олардың жылыстату желісінің ірі бөліктері ашылып жатқанына орай, бұл көрсеткіш одан әрі ұлғая түседі деп күтеміз».
Осылайша, Ирандағы криптовалюта қабылдауы қос қырлы екені айқын. Мемлекетпен тығыз байланысты күштер халықаралық санкцияларды айналып өту үшін цифрлық активтерді пайдалануда.
Сонымен қатар, қарапайым азаматтар үшін ол гиперинфляция мен активтерді тәркілеу қаупінен жинақтарын сақтау тәсіліне айналды. Chainalysis криптовалюталар Иран азаматтарының қаржылық дербестікке ұмтылуы үшін негізгі құрал болып қала береді деген пікірде.
