Иранның риалы АҚШ долларына қатысты тарихи минимумға жетіп, астана мен басқа да ірі қалаларда көшеге халық шықты.
Бұл экономикалық дағдарыс Bitcoin-ның қорғаныш актив ретінде қолданылу мүмкіндігін қайта талқылауға себеп болды. Bitwise компаниясының бас директоры Хантер Хорсли, ең ірі криптовалюта қаржылық күйзелістен сақтану құралы бола алады деп ұсынды.
Иранда риал құлдырап, ел бойынша наразылықтар басталды
Financial Times мәліметінше, Иран мен Израиль арасындағы қақтығыстан бері, 2025 жылғы маусым айынан бастап ұлттық валюта 40%-дан астам құнсызданды. 2015 жылы бір доллар үшін 32 000 риал болған болса, қазір бұл көрсеткіш 1,4 млн-нан асты және он жылда шамамен 44 есеге арзандады. Мұндай жылдам құлдырау Иранның экономикалық дағдарысын күшейтті.
«1980-ші жылдардың басында ресми бағамы 70 риал болды әрбір долларға», – деп мәлімдеді Алекс Гладштейн.
Желтоқсан айында инфляция 42,2%-ға жетті, бұл көрсеткіш өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда өсіп, қараша айымен салыстырғанда 1,8%-ға артты. Мұндай жағдай ирандық отбасыларға үлкен қысым түсірді. 2025 жылғы желтоқсанда азық-түлік бағасы бір жыл бұрынғыға қарағанда 72%-ға, ал медициналық тауарлар 50%-ға өсті.
Тегерандағы Үлкен базардағы дүкендер наразылық білдіріп жабылды, ал шерулер Исфахан, Шираз және Мешхед қалаларына тарады. Associated Press хабарлауынша, бұл – 2022 жылдан бергі ең ауқымды көше наразылықтары.
Экономикалық дағдарысты АҚШ санкциялары салдарынан мұнай кірісінің азаюы, банк секторындағы терең мәселелер, саяси тұрақсыздық пен құрылымдық жемқорлық үдетті. Осы уақытта Орталық банк төрағасы Мохаммад Реза Фарзин қызметінен кетті.
Үкімет қоғамдық тоқтаусыз наразылықты басу үшін азық-түлік талондары мен субсидиялар ұсынып келеді. Дегенмен, тұрақты инфляция жағдайында бұл шаралар шектеулі ғана жеңілдік береді.
Осы аралықта алтын секілді дәстүрлі қауіпсіз активтер құны шарықтады. Ирандағы алтын монеталары, классикалық байлық сақтау құралы ретінде, 28 желтоқсанда әрқайсысы 1,7 млрд риалға жетіп, маусым айымен салыстырғанда екі есе қымбаттады.
Bitcoin-ның құн сақтау құралы ретіндегі рөлі
Алтын көптен бері дәстүрлі қорғаныш актив ретінде танылса, көптеген сарапшылар Bitcoin-ды балама мүмкіндік ретінде атап отыр. Bitwise басшысы Хантер Хорсли жақында осындай пікір білдірді.
«Экономикалық дұрыс басқармау – бұл өткеннің, қазіргі мен болашақтың тарихы. Bitcoin – халық өзін қорғаудың жаңа жолы», – деп айтты Хорсли.
Bitcoin-ды хеджирлеу құралы ретінде қолдану концепциясы әртүрлі әлем елдерінде белсенді таралып келеді. АҚШ-тағы инфляцияның өсуі және рецессиядан қорқу көптеген инвесторларды сатып алу қабілетін қорғау үшін Bitcoin-ға бет бұрғызуда. Бұған дейін BlackRock басшысы Ларри Финк те Bitcoin-ды қолдаған еді.
«Егер сіз валютаңыздың құнсыздануынан қорықсаңыз немесе өз еліңіздегі экономикалық, саяси тұрақсыздыққа алаңдасаңыз, Bitcoin деп аталатын халықаралық құралға ие болып, жергілікті қорқынышты еңсеруге болады», – деп айтты Финк.
Әлемдік мәліметтер инфляцияға қарсы күресте криптовалютаны көбірек пайдаланып отырғанын көрсетеді. 2025 жылғы қыркүйектегі MEXC есебіне сәйкес, крипто пайдаланушылардың 46%-ы цифрлық активті инфляцияға қарсы хедж ретінде қолданатындарын айтқан.
Аргентинада мұндай үрдіс айқын көрінуде. Песо құлдырап, инфляция шапшаңдаған сайын, аргентиналықтар құнды сақтау мақсатында Bitcoin мен стейблкоиндарға көбірек жүгінді.
Иран риалының күрт құлдырауы Bitcoin-ды валюта құнсыздануына қарсы қорғаныш ретінде қарастыру нарративін қайта жаңғыртты, бірақ бұл мәселе әлдеқайда күрделі. Bitcoin-ның шектеулі ұсынысы және ішкі ақша-кредит саясатына тәуелсіздігі тұрақты инфляция, капитал бақылауы және саяси тұрақсыздық байқалатын елдерде оған балама құрал ретінде сұранысты арттырды.
Осындай жағдайларда Bitcoin ұлттық валютаға сенім азайған кезде құнды сақтап қалу тәсіліне айналып келеді. Алайда, Bitcoin айтарлықтай құбылмалы екенін мойындау маңызды. Сонымен қатар, мемлекеттік тыйымдар мен шектеулер қолжетімділік пен қолдануды күрделендіруі ықтимал.
