Цифрлық актив пайдаланушылары он-чейн белсенділік көлемі ұлғайып жатқандықтан, крипто салығын қалай тапсыру керектігіне қатысты алаңдаушылықтарын білдіруде.
Осы мәселелер криптовалюталарды салықтық бақылаудағы ұзақ мерзімді олқылықтарды жоюды көздейтін, әртүрлі елдерде Crypto-Asset Reporting Framework (CARF) енгізілген жаңа реттеу кезеңінде туындап отыр.
АҚШ-тағы IRS-тің крипто салығын есеп беру талаптары
Мысал ретінде, Internal Revenue Service (IRS) цифрлық активтерді мүлік ретінде қарастырады, сондықтан сату, қызмет үшін төлем, стейкинг, эйрдроп сияқты мәмілелерден табыстар мен капитал өсімін есеп беруді талап етеді.
Айта кету керек, криптовалютаны жай ғана сақтау табысқа немесе шығынға әкелмейді, сондықтан салық салынбайды. Салық тек актив сатылып, қолма-қол ақша немесе басқа криптовалюта алынған кезде салынады. Сол сәтте пайда «іске асқан» болып саналады және бұл салықтық оқиғаға айналады.
«Есіңізде болсын, табыстың көп бөлігіне салық салынады. Табысты дұрыс есеп бермей, жасыру қосымша өсімпұл мен айыппұлдарға әкелуі ықтимал», – делінген нұсқаулықта.
2025 жылға арналған салықтық есепті IRS тапсыру мерзімі – 15 сәуір, 2026, егер ол күн демалысқа немесе мерекеге сәйкес келмесе. Салық төлеушілер 15 қазан, 2026 дейін ұзарту сұрай алады, бірақ ұзарту тек есепті тапсыруға қатысты, төлемді кейінге қалдыруға рұқсат берілмейді.
Көлемі жоғары транзакциялар жағдайында крипто салықтарын тапсырудағы қиындықтарды инвесторлар атап өтті
Салық нұсқаулығы айқын болғанымен, іс жүзінде бәрі күрделі. Көп мәміле жасайтын инвесторлар үшін орталықтандырылған биржалар, орталықтандырылмаған биржалар, бридждер, өтімділік пулдары, деривативтер платформалары және бірнеше әмияндар арасындағы белсенділікті салыстырып, дәл есеп жүргізу – үлкен сынаққа айналды.
Мәмілені дұрыс жіктемеу немесе бастапқы құнын есептегенде кеткен қателік есеп берілген пайда мен шығындарға айтарлықтай әсер етуі ықтимал.
«Ең қиын мәселесі – дәлелдеу жүктемесі салық төлеушіге түсетіні… Егер сіз толығымен нақты есеп жүргізбесеңіз, қиындыққа тап болуыңыз ықтимал», – деп жазды бір крипто салық қызметі.
Осындай қиындықтар жиі жоғары жиілікті трейдерлер арасында байқалады. Мәселен, «Crypto Safe» лақапты инвестор 2025 жылы бірнеше блокчейн бойынша 17 000-нан аса мәміле жасағанын хабарлады.
Пайдаланушы қолданыстағы салық бағдарламалық жасақтамасы мәміле тарихын жинай алатынын, бірақ ауқымды қолмен тексеріссіз салықты дұрыс есептей алмайтынын атап өтті.
«Демек, биыл мен банк арқылы алынған ақшадан ғана салық төлеймін, өйткені жеке алып-сатарлық мәмілелердің капиталдық өсімін есептеу маған мүлдем мүмкін емес», – делінген жазбада.
Пайдаланушының айтуынша, мұндай ұстаным нақты міндеттемемен салыстырғанда 15 000 доллардан 30 000 долларға дейін артық салық төлеуге әкелуі ықтимал. Бұл жағдай басқа инвесторлар арасында да қызу пікірталасқа себеп болды.
«Мен 2012 жылдан бастап әр жыл сайын артық төлеп келемін», – деп қосты тағы бір нарық бақылаушысы.
«Snooper» лақапты инвестор жоғары мәміле саны кезінде крипто салығын тапсыру жетілдірілген салық құралдарын, блокчейн зерттеушілерін жақсы білуді және мәліметтерді қолмен импорттауды қажет ететінін бөлісті. Осындай құралдарды пайдаланса да, бұл процесс күрделілігін жоғалтпайды.
Бұл жағдай стандартты бухгалтерлік тәжірибеден тыс, техникалық білім талап етілетінін көрсетеді.
Жаһандық крипто салық есебі жаңа кезеңіне өтті
Осы уақытта 2026 жыл көптеген юрисдикцияларда жаһандық крипто салық заңнамасында үлкен өзгерістер жасаған жыл ретінде есте қалды. 1 қаңтар, 2026 жағдайында 48 юрисдикция CARF-ті іске асыра бастады.
Фреймворк аясында қызмет көрсетушілерден клиент туралы кеңейтілген деректер жинау, қолданушылардың салық резиденттігін тексеру және есеп-шоттағы қалдық және жиынтық мәміле деректерін ұлттық салық органдарына жыл сайын есеп беру талап етіледі.
Жиналған деректер халықаралық ақпарат алмасу келісімдері аясында шекара асында беріледі. Мұндай автоматты халықаралық алмасулар 1 қаңтар, 2026 бастап басталады, және осы күн барлық қажетті заңнама мен есеп беру жүйелерін енгізуге ресми бастау ретінде белгіленген.
Бұл бастамаға Ұлыбритания, Германия, Франция, Жапония, Оңтүстік Корея, Бразилия және көптеген ЕО елдері кіреді. АҚШ, Канада, Австралия және Сингапур кейінірек қосылуға жоспарланған.
Жалпы алғанда, 75 юрисдикция CARF қабылдауға уәде етті. Дегенмен, мұндай қадам қоғамдастық тарапынан айтарлықтай сынға ұшырады.
«CARF 2027 енгізілуіне дейін 48 елде крипто салық деректерін жинау басталды. Үкімет өзі шығармайтын криптодан салық төлеуді елестетіңізші. Бұл реттеудің жағымды жақтарымен қатар төмен тұстары да бар: крипто саласындағы жекелік бұрынғыдай емес», – деп атап өтті London Real негізін қалаушы және жүргізуші Брайан Роуз пікірінде.
Осы өзгерістер реттеуші күтілімдер мен инвесторлардың нақты талаптарға сай әрекет ету қабілеті арасында алшақтықтың ұлғайғанын көрсетіп отыр. Үкіметтер есеп беру инфрақұрылымын құруда болған кезде, көптеген инвесторлар әлі де жоғары көлемді, көпчейнді әрекетті оңтайлы өңдей алмайтын құралдарға сүйенуде.
Салық саясаты жаһандық деңгейде қатаңдай түсіп, жиі сауда жасайтын крипто пайдаланушылар әлдеқайда күрделі сәйкестік процедураларын әзірлеуге мәжбүр болады немесе дұрыс толтырылмаған есептерге, салық жүгінің артуына әрі салық органдарымен дауларға тап болады.
