2025 жылы мезгілсіз орталықтандырылмаған биржалар (мезгілсіз DEX) айтарлықтай қарқын алды. Сауда белсенділігі кеңейіп, жаңа алаңдар осы импульсті тиімді пайдалану мақсатында нарыққа кірді.
Мезгілсіз DEX-тер деривативтер нарығының мағыналы әрі өсіп келе жатқан бөлігін иеленіп жатқандықтан, бұл өзгерістің сауда кеңістігін қалай өзгерте алатынына қатысты сұрақтар туындауда. BeInCrypto редакциясы осы мәселені зерттей отырып, MEXC бас операциялық директоры Вугар Уси Задемен сұхбаттасты: мезгілсіз DEX-тер орталықтандырылған биржаларға (CEX) айтарлықтай бәсеке бола ала ма және бұл ауысым олардың ұзақмерзімді рөлін қалай айқындауы ықтимал?
Мезгілсіз DEX-тердің өрлеуі
Мезгілсіз DEX – орталықтандырылмаған, өз-өзіне кастодиалдық негізде 24/7 жұмыс істейтін алаңдар. Олар трейдерлерге левередж арқылы, мерзімі шектелмеген криптоактивтерге ұзақ немесе қысқа позиция ашуға мүмкіндік береді.
Модельдің танымалдылығы орталықтандырылған биржаларға қатысты қатаң реттеудің енгізілуі, DEX-тердің атқару қабілеттілігі мен қолданушы тәжірбиесінің айтарлықтай жақсаруы арқасында артты, себебі олар орталықтандырылған әріптестеріне ұқсай бастады. Сонымен қатар, тым қаржыландырылған сауда мәдениетінің күшеюі мен жобалар тікелей комиссиялар мен токендерді кері сатып алу арқылы құндылық жинайтын мета әсер етті.
Соңғы CoinGecko есебі мезгілсіз DEX-тердің орталықтандырылған алаңдармен салыстырғанда жылдам өрлеуін айқындады. Мәліметтерге сәйкес, DEX пен CEX-тің мезгілсіз деривативтеріндегі үлес қатынасы 2023 жылғы басында 2,1%-дан 2025 жылғы қарашада 11,7%-ға дейін өсті.
CoinGecko қараша DEX пен CEX арасындағы мезгілсіз деривативтердің үлесіне қатысты ай сайынғы өсім қатарынан 14-ші айға созылғанын көрсетті.
Бұл импульс сауда көлемдерінен де айқын көрінеді. Мезгілсіз DEX-тердегі белсенділік қазан айында рекордтық 903,56 млрд долларға жетіп, былтырғы осындай кезеңмен салыстырғанда он есе өсті.
«Мұның барлығы жаңа мезгілсіз DEX ойыншыларымен тығыз байланысты – Hyperliquid, Lighter және edgeX алаңдары – олар алғашқы көшбасшылардан озып кетті. Мысалы, Hyperliquid жыл басынан бері 2,74 трлн долларлық мезгілсіз деривативтер көлемін тіркеді, бұл Coinbase-ке тең әрі басқа ірі мезгілсіз DEX-тердің барлығынан көп», – деп жазды CoinGecko зерттеу сарапшысы Юцянь Лим қарашада өз баяндамасында.
DefiLama-дағы соңғы деректерге сәйкес, Hyperliquid, Aster және Lighter сауда көлемі бойынша үздік үш мезгілсіз DEX қатарында көш бастап тұр.
Мезгілсіз DEX-тер мен CEX-тер: қай үлгі шын мәнінде алда келеді?
Он-чейн баламалардың шапшаң дамуы маңызды сұрақ туындатады: мұндай үрдіс құрылымдық тұрақты өзгеріс пе, әлде нарықтық жағдайға уақытша берілген жауап па?
Уси Заденің айтуынша, бұл өсу трейдерлер әрекетінің дамуын білдіреді, бірақ толық парадигмалық өзгеріс емес. Қазіргі мәліметтер деривативтер ағынында орталықтандырылған биржалардың әлі де үстем екенін көрсетеді. Олардың терең өтімділік пен институционалдық сенім секілді негізгі артықшылықтары берік сақталып отыр.
«Құрылымдық өзгеріс ретінде қарастыру үшін мезгілсіз DEX-тер тұрақты өтімділікпен қатар, маркет-мейкер кәсіби қатысушыларын тартуы қажет. Сонымен қоса, егер DEX-тер капитал тиімділігін қамтамасыз етсе, олар CEX-тердің сауда атқаруындағы алшақтықты қысқартады», – деді ол.
Мезгілсіз DEX-тер орталықтандырылған биржалармен салыстырғанда қандай басымдықтар ұсынады деген сұраққа жауап бергенде, Уси Заде ашықтықты басты айырмашылық ретінде көрсетті. Ол мұндай платформаларда қолданушылар кез келген сәтте позицияларды, кепілдерді әрі маржалық жою механизмдерін шынайы уақытта тексере алатынын түсіндірді.
Уси Заде ашықтық трейдерлер үшін барған сайын міндетті шартқа айналып жатқанын, әсіресе алаяқ алаңдардың күйреуіне өз көзімен куә болғандар үшін аса маңызды екенін атап өтті.
«Орталықтандырылған биржа үлгісіне мұндай есептілік деңгейіне жете салу қиын. CEX-тің кастодиалдық және тәуекелді басқару тәсілдерін өзгертпейінше, DEX-терді толықтай қайталау мүмкін емес», – деді басшы.
Ашықтықтан бөлек, Уси Заде орталықсыздандырылған биржалардың тағы бір басымдығы рұқсатсыз қолжетімділік екенін атап өтті. Алайда, орталықтандырылған биржалар қатаң регуляторлық талаптар шеңберінде жұмыс істейді және олар сәйкестік пен қолданушы қауіпсіздігін басты орынға қояды деді.
Сонымен қатар, ол он-чейн қолжетімділік те трейдерлерді мезгілсіз DEX-терге тартады, өйткені мұнда өңірлік шектеулерсіз немесе есепшотқа шектеу қойылмай жеке басын тексеріп өтуге болады деді. Осы ерекшеліктер регуляторлық қатал кезеңдерде аса қажетті болады.
Артықшылықтары айқын болғанымен, орталықсыздандырылған биржалардың бірқатар әлсіз тұстары бар. Уси Заде ең маңызды мәселелерге өтімділіктің әрі концентрациясының төмендігі мен атқару сапасының жеткіліксіздігін жатқызды.
Орталықтандырылмаған платформалар қарқынды өсіміне қарамастан, олар әлі де шағын капитал аясында жұмыс істейді. Сондықтан, бұл қаржыландыру мөлшерлемесі, тереңдік пен жалпы нарық төзімділігінде кері әсерін тигізуі ықтимал.
Оның айтуынша, DEX келісімшарттарының қатаң маржалық жою жүйесіне байланысты, қауіптерді басқару жағынан да шектеулер байқалады.
«Орталықтандырылған биржалардың керісінше, кауіпсіздік саясаты шеңберінде маржалық жою үдерісіне араласуға, оны түзетуге немесе тоқтатуға мүмкіндік бар», – деді басшы BeInCrypto-ға.
Соңында Уси Заде он-чейн деривативтер саудасы орталықтандырылған платформалармен салыстырғанда жиі көбірек капитал мен жоғарғы дүрыс есептелмеген шығындарды талап ететінін айтты. Оның пікірінше,
«Егер біз тез шешім қабылдауға бейім стратегия ұстанатын болсақ, мұндай нұсқа оңтайлы емес».
Мезгілсіз DEX-тер трейдерлерді тартып жатыр, алайда институттар әлі белсенділік танытып жатқан жоқ
Осы арада, MEXC бас операциялық директоры индустрияда институционалдық клиенттердің орталықсыздандырылған платформаларға кең көлемде ауысуын байқамадық деді. DEX-тер, керісінше, баламалы нұсқа ретінде өздерін белсендірек көрсетіп келеді.
Ол түсіндіріп өткеніндей, неғұрлым күрделі трейдерлер он-чейн экспозицияны реттеушілік немесе қарсы тарап тәуекеліне қарсы хедж ретінде сақтап отырады. Соған қарамастан, орталықтандырылған биржалар негізгі өтімділік, левередж және орындайтын платформа ретінде трейдерлер үшін негізгі орын болуын жалғастырып отыр.
Сонымен бірге, Уси Заде он-чейн деривативтер трейдерлерінің көпшілігі техникалық терминдерді меңгергендіктен, жартылай кәсіби санатына енетінін айтты. Орташа көлемді шоттар үшін өзін-өзі сақтау қосымша сенімділік деңгейін береді.
Алайда, бұл трейдерлер, әдетте, институционалдық деңгейдегі стратегияларды пайдаланбайды, сондықтан орталықтандырылмаған платформаларға табиғи түрде бейімделгендер.
Осы жартылай кәсіби сегменттен тыс, трейдерлер perp DEX-терді таңдаулы түрде қолданады, яғни нақтыланған құралдар арқылы әртараптандыру немесе арбитраж мақсатында қолданады. Дегенмен, бұл платформалар сирек негізгі орындау алаңы ретінде қарастырылады және осы арқылы орталықтандырылған биржалардың басты рөлі сақталады.
«Қазіргі уақытта орталықтандырылмаған деривативтер терең өтімділікпен және операциялық қолдауымен болжамдылықты қамтамасыз етуі керек. Сол кезге дейін көшу кезең-кезеңімен, трансформациялық сипатта болмайды», – деді ол.
2026 жылы мезгілсіз DEX-тер мен CEX-терге арналған перспектива
Соңында, 2026 жылы, атқарушы басшының болжамы бойынша, орталықтандырылмаған және орталықтандырылған деривативтер платформалары қатар өмір сүруін жалғастырады. Дегенмен, әрқайсысы трейдерлердің нақты қажеттіліктерін қанағаттандырады.
«Егер платформалар осы екеуін ұтымды үйлестіре алса, бұл – жеңіс», – деді ол.
Уси Заде жыл соңына дейін тепе-теңдік 15–20%-ға жетеді деп отыр. Оның айтуынша, дәл осы ауқым он-чейн платформалар үшін тұрақты өсу болатынын білдіреді және дериватив саудасындағы негізгі алаң ретінде орталықтандырылған биржалардың рөлін жоққа шығармайды.
Сонымен қатар, нарық көбірек гибридтікке қарай қозғалуы ықтимал, мұнда ашықтық пен жақсартылған қолданушы тәжірибесі арасында байланысты арттыра отырып, дәстүрлі орталықтандырылған платформалардың терең өтімділігі сақталады.
«Ескеретін тәуекеліміз – бұл фрагментация, яғни өтімділік бірнеше орын мен желіге шашырап, тиімсіздік туындайды», – деп мойындады Уси Заде.
Жалпы алғанда, мезгілсіз DEX-тер өзектілігін арттырып жатыр, алайда олар орталықтандырылған биржаларды ығыстырып жатқан жоқ. Керісінше, екі модель де қатар дамып келеді, ал он-чейн платформалар CEX-пен қатар өз рөлін кеңейтіп, гибридті деривативтер кеңістігінің қалыптасуын айқындап отыр.
