Дәл қай уақытта кванттық компьютерлер Bitcoin (BTC)-ды бұзатынын ешкім нақты айта алмайды, дегенмен екі сарапшы индустрияның трлн долларлық тәуекелге тым жеңіл қарайтынын ескертеді. Дұрыс сұрақ — нақты күн емес, ықтималдық пен шығын көлемі.
Стефано Гожиозо мен Даниэла Херрманн соңғы BeInCrypto Сарапшылар кеңесінде өз көзқарастарын білдірді. Екеуі де өздерін оптимист деп атайды, дегенмен екеуі де дайындықты кейінге қалдыруға болмайды деп санайды.
Q-Day трлн долларлық индустрияны бұзуы ықтимал
Оқырмандар «Q-Day» қашан келетіні туралы үнемі сұрайды. Бұл — кванттық компьютер Bitcoin-нің шифрын бұза алатын күн. BeInCrypto панелінде сөз алған Гожиозо күнді белгілеуге ғана назар аудару мәнін жоғалтатынын айтты.
«Сұрақ ‘2030 жыл бола ма?’ емес. 2030 жылға tail оқиғасының ықтималдығы қанша, сонда не жоғалтамыз, соны білу қажет. 2%-дық тәуекел болған жағдайда да, егер дайын болмаса, оның Bitcoin мен крипто нарығына әсері — бүкіл крипто активтердің құлдырауы болар еді. Бұл — трлн долларлық шығын. Тіпті соның 1%-ы әлемдегі әрбір криптографтың алты ай жұмысын толық өтеп беруге жеткілікті.»
Стефано Гожиозо — Оксфорд университетінде кванттық есептеу бойынша дәріс оқитын оқытушы және Spooqy компаниясының тең құрылтайшысы — осылай деп мәлімдеді.
Логика таза сақтандыруға негізделген, жорамалдауға емес. Үйді сақтандыру өртті күтетіндіктен емес, өйткені шығын орасан және төлем аз болғаны үшін жасалады. Дәл осы математика алыстағы ғылыми жаңалықты бүгін қабылданатын шешімге айналдырады.
Кванттық компьютерлер Bitcoin-ді қашан бұза алады
Кванттық есептеуді іс жүзінде қолдану мерзімдері жыл сайын қысқарып жатыр. Херрманн осы үдерісті өз көзімен бақылап келеді.
«2024 жылы сахнада тұрып, кванттық есептеу 30 жылдан кейін келеді деп айттық. Ал 2025 жылы ол 15-20 жылға дейін қысқарды. 2026 жылы — үш, бес, он жыл деп айтты. Бір сәтте, қазан айында, екі жыл, бір жыл дегенді естідік. Нарық, инновация — бәрі бұрын айтылғаннан әлдеқайда жылдам дамып жатыр», — деді Dynex компаниясының бас директоры және тең құрылтайшысы Даниэла Херрманн.
Оның кеңесі айқын: нақты жылды атауды тоқтатып, тосын жағдайға дайындалу керек. Гожиозо ілгерілеудің неге жеделдегенін түсіндіріп берді. Ең ауыр қадам — алғашқысы, соңғысы емес.
«Бірде-бір логикалық кубит жоқ кездегі және бір логикалық кубит бар кездегі айырмашылық — орасан. Бірден млн кубитке дейінгі айырмашылық әлдеқайда аз. Бірінші жолды тапқан соң, масштабтау шынымен де оңай болады.»
Ғылыми зерттеулер оны қуаттай түседі. 2025 жылғы мамыр айында Google зерттеушісі Крейг Гидни RSA-2048 алгоритмін бұзу үшін 1 млн-нан аз кубит қажет болатынын көрсетті. Бұған дейін, 2019 жылғы өз есебінде ол шамамен 20 млн деп бағалаған.
Келесі ірі жаңалық тікелей крипто нарығына бағытталды. 2026 жылғы наурызда Google Quantum AI Ethereum Foundation және Стэнфордпен бірлесіп зерттеу жүргізді. Команда Bitcoin-нің эллиптикалық қисық криптографиясын бұзу үшін 500 000-нан аз физикалық кубит жеткілікті екенін бағалады.
Олар secp256k1 қисығын, яғни Bitcoin мен Ethereum (ETH) қолтаңбаларының негізін талдады. Бұл көрсеткіш алдыңғы үздік бағалаудан шамамен 20 есе төмен екенін айғақтайды.
Осы екі бағытта да азаю өте айқын.
Дегенмен бір ескертпе бар. Гидни жаңа жорамалдар енгізілмесе, он есе тағы қысқаратынына сенбейтінін айтты. Әрбір төмендеу шешімі табылмаған жаңа инженерлік мәселелердің туындауына түрткі болады.
2%-дың өзі әрекет етуге жеткілікті неге
Кванттық компьютер 2030 не 2035 жылдары дайын бола ма — оны анықтау аса маңызды емес. Маңыздысы — тәуекелдің біржақтылығы. Жалпы шығынға ие болудың аз ғана ықтималдығы да әрекет етуге негіз болып табылады. Дайындыққа кететін шығын, қателескен жағдайда төленетін бағаға қарағанда елеусіз.
Жүйені көшіру баяу жүреді. Қаржы жүйесін жаңа криптографияға ауыстыру жылдарға созылады. Сол себепті бұл жұмысты бірінші кванттық машина шықпай-ақ бастау керек.
Ең айқын белгі құрылысты жүргізушілерден байқалады. Google өзінің өнімдерін квантқа төзімді шифрлауға көшіру үшін ішкі жоспарында 2029 жылды межелеп отыр. Жаһандық кванттық зертхана мұны осы онжылдықтағы проблема ретінде қарастырса, уақыттан ұтылуды жауапсыздық деуге келеді.
Кванттық компьютерлер Bitcoin-ді қалай бұза алады
Q-Day-ға қатысты жиі елестететін көрініс — бір таңғы жарылыс. Алайда панель сипаттаған шындық әлдеқайда тыныш және қауіпті. Зиян кодта емес, сенімде жатыр.
Қазір механизм анықталды. Bitcoin-ды жұмсаған кезде, сіздің ашық кілтіңіз қысқа мерзімге көрсетіледі. Қуатты кванттық компьютер осы уақытта сіздің құпия кілтіңізді есептеп шығарады.
Google-дің бағалауынша, негізгі есептеулерді жүргізуге тоғыз минуттай уақыт қажет. Bitcoin-нің орташа блок уақыты — шамамен 10 минут. Сол аз уақыттық терезе — бүкіл шабуыл алаңы.
Гожиозо шын әлсіздіктің психологиялық тұрғыдан екенін ерекше атап өтті.
«Бұл техникалық мәселе емес. Бұл — PR мәселесі. Егер бір Сатоши дәуіріндегі коин әмиянынан «you’ve been quantum punked» деп белгіленген хабарламамен кетсе, бәрі аяқталады. 75%-ы қорғалған болса да, айырмашылығы жоқ — ешкімге құны болмайды. Бәрі үрейленіп, нарықтан қашады.»
Херрманн тарихтан мысал келтірді: қызғалдақ (тюльпан) маниясы. Сенім бәрін жоғалтуды күтпей, бір сәтте жоғалуы мүмкін.
«Бір коин қозғалған сәтте — бұл әңгіме аяқталады. Сіз институционалдық актив менеджері болсаңыз, оянып, портфеліңіз енді қауіпсіз емес екенін көресіз. Оның бәрінен құтылуға міндетті боласыз — мұндай мүмкіндік болса. Егер мүмкіндік болмаса, бәрі бітті.»
2026 жылғы наурыз айының нәтижесі ерекше сақтықпен жарияланды. Google ресурстар бағалауын ұсынды, алайда схемалардың жасырын болуын нөлдік-білім дәлелімен қамтамасыз етті. Мұндай ұстаным қауіп әлі де барын, тек теориялық деңгей емес, шынайы екенін көрсетеді.
Неге ешкім мәселені шешіп жатқан жоқ
Егер қауіп шын әрі шешімі арзан болса, неге Bitcoin әлде де өзгеріссіз? Gogioso мұны басқарудың жоқтығымен байланыстырды.
«Bitcoin-да басқару құрылымы түбегейлі басқа — шын мәнінде, басқару құрылымы жоқ. Тәуелсіз дауыстардың бірі кейде кванттық қауіптің жоқтығына сенеді. Оны қауіп деп мойындамайды. Консервативтік ұстаным бар. Олар аса қажет болмаса, өзгертуді қаламайды. Бірақ, дәл осы өзгерісті жасау керек»
Ethereum-мен салыстыруға болады. Vitalik Buterin шамамен төрт жыл ішінде квантқа төзімді криптографияға көшуді ұсынды. Ол эллиптикалық қисық криптографиясы 2028 жылға қарай қауіпке ұшырауы ықтимал екенін ескертті.
Оның командасы 2026 жылдың басында ресми жол картасын жариялады, Ethereum Foundation арнайы пост-кванттық зерттеу тобын құрған соң.
Уақыт та жақындап келеді. АҚШ стандарттау органы NIST 2030 жылға қарай қолданыстағы эллиптикалық қисық қолтаңба стандартын тоқтатуды және 2035 жылдан бастап оны мүлде болдырмауды жоспарлап отыр. Bitcoin үшін мұндай өзгерісті үйлестіретін орган жоқ.
Gogioso-ның өз көзін жеткізбеудің қауіптілігі туралы ескертуі өткір шықты.
«Ертең-ақ орын алуы мүмкін. Бәлкім, әлдеқашан орын алып қойған шығар»
Қазір дайындықтың көрінісі қандай
Мұның ешқайсысы Bitcoin-ның жойылуы тиістігін білдірмейді. Екі сарапшы да осы технологияға сеніммен қарады. Herrmann қазірдің өзінде шешімдердің жобасы барын айтты.
«Bitcoin-нан квантқа төзімді Bitcoin-ға ауысу бойынша нақты идеялар бар. Ескі коиндерден жаңаларына көшу тәсілдері ойластырылған, бір-бірінен аз ғана айырмашылық бар. Ол ешқашан тек бірізді салдар болмайды»
Миграция үшін қажетті құралдар дайын тұр. Жетпей тұрғаны — бастайтын ерік. Herrmann атап өткендей, ірі ұйымдар үшін бұл қауіп әзірге стратегиялық жоспарлауға енбеген. Ірі мекеме қауіп нақты пайда болған күні бағытын өзгерте алмайды.
Панель үрей жариялаған жоқ. Керісінше, ықтималдығы төмен, бірақ әсері жоғары оқиғаны маңызды қабылдауға шақырды: әзірше шешімі арзан, ал уақыт жеткілікті болып тұрғанда әрекет ету керек. Бір ғана уәде бере алмайтыны — сол уақыттың мәңгі бірдей болып қалмайтығы.
