АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржа комиссиясы, Robinhood бас директоры акция нарығының токенизациясын жария түрде қолдаған күні, токенделген бағалы қағаздарға арналған кең ауқымды жіктеу шеңберін жариялады.
Осы арада Terra-ның Mirror Protocol жобасы — синтетикалық токенделген бағалы қағаздардағы алғашқы ірі тәжірибе — 40 млрд доллардан астам қаражатынан айырылған инвесторлар мен негізін салушысының кінәсін мойындағанымен аяқталып, реттеуші тарапынан анықтығының шұғыл қажеттілігін көрсетті.
SEC токендендірілген бағалы қағаздар жөніндегі шеңберін ұсынды
28 қаңтар күні, SEC-тің Корпорациялық қаржы, Инвестициялық басқару және Сауда және нарық департаменттері бірігіп, “Токенделген бағалы қағаздар туралы мәлімдеме” жариялады. Бұл мәлімдеме блокчейнге тіркелген бағалы қағаз құрылымдарының әртүрлі түрлерін жүйелі түрде жіктеп, қолданыстағы федералдық бағалы қағаздар заңдары әрқайсысына қалай қолданылатынын көрсетеді.
SEC токенделген бағалы қағаздарды екі негізгі санатқа бөлді. Біріншісі — «эмитент демеушілік ететін токенделген бағалы қағаздар», яғни компаниялар өз бағалы қағаздарын тікелей токен түрінде шығаратын модель. Бұл жағдайда блокчейн негізгі акционерлік тізбенің құрамдас бөлігі болады. Токендерді беру бағалы қағаздар иелігінің өтуін білдіреді.
Екінші санат — «үшінші тарап демеушілік ететін токенделген бағалы қағаздар», яғни эмитентпен байланысы жоқ тараптар бар бағалы қағазды токенге айналдырады. SEC бұл санатты тағы да кастодиалды және синтетикалық модельдерге бөлді. Кастодиалды модельде бастапқы бағалы қағаздар кастодияда сақталады, ал токендер жанама иелік құқығын білдіреді. Синтетикалық модель тек бағаға қатысу мүмкіндігін береді, алайда нақты меншік құқығын бермейді.
Mirror Protocol: қараңғы прецедент
SEC синтетикалық токенделген бағалы қағаздар ретінде анықтаған алғашқы ауқымды тәжірибе — Mirror Protocol жобасы болды. Оны До Квон 2020 жылғы желтоқсанда іске қосты. Terra блокчейнінде құрылған бұл платформа Apple, Tesla сияқты америкалық акциялардың синтетикалық нұсқаларымен сауда жасауға мүмкіндік бергені айтылды.
До Квон жобаны «саналы түрде қаржы нарықтарына шеттетілген пайдаланушылардың қол жеткізуіне мүмкіндік береді» деп жарнамалап, Mirror-дың орталықтандырылмаған модельде жұмыс істейтінін мәлімдеді. Ол және Terraform басқаруға еш қатысы жоқ деп сендірді.
Алайда шындық мүлде басқаша еді. АҚШ прокуроры кеңсесінің 2025 жылғы желтоқсандағы үкімінде, До Квон мен Terraform Mirror-ды жасырын түрде бақылауында ұстады және синтетикалық активтер бағасын манипуляциялау үшін сауда ботовын қолданды деп жазылған. Сонымен қатар ол Terraform-ға пайдаланушылар жөніндегі негізгі көрсеткіштерді жасанды түрде өсіріп, инвесторларға Mirror кеңінен қабылданған және орталықтандырылған деп алдау жүргізді.
Mirror – Terraform-дағы ауқымды алаяқтық схеманың бір бөлігі болды. UST пен LUNA 2022 жылдың мамырында құлаған кезде инвесторлар 40 млрд доллардан астам қаражатынан айырылды. До Квон 2023 жылғы наурызда жалған төлқұжатпен жүргенде Черногорияда тұтқындалып, 2025 жылғы 11 желтоқсанда 15 жылға бас бостандығынан айырылды.
Robinhood акциялар токендері: басқа ұстаным
Robinhood Еуропада 2 000-нан астам америкалық акция токенін қазірдің өзінде ұсынады. Компания оларды «[акция] бағасын бақылап отыратын токенделген келісімшарттар» және «бастапқы бағалы қағаздарға құқық бермейтін деривативтік келісімшарттар» ретінде сипаттайды — яғни SEC анықтағандағы синтетикалық токенделген бағалы қағаздар санатына толықтай сәйкес келеді, Mirror жобасы сияқты.
Алайда айырмашылықтар елеулі. Robinhood — MiFID II талабы бойынша жұмыс істейтін, өнімдерінің деривативтік сипатын ашық көрсететін реттелетін қаржы ұйымы. Компания бастапқы активтерді АҚШ-та лицензияланған мекеме ұстайтынын жариялайды. Инвесторлар бар-жоғы 1 еуродан бастап сала алады, әрі құқыққа ие болса, дивиденд те ала алады.
Айырмашылығы, Mirror өзін «орталықтандырылмаған қауымдастық жобасы» деп көрсетіп, реттеуден жалтарды, ал іс жүзінде До Квон оны жасырын басқарды. Оның кепілдігі ретінде ұсынылған стейблкоин UST соңында күйреді.
Tenev-тің көзқарасы: GameStop-тан токенизацияға дейін
Robinhood бас директоры Влад Тенев өз мәлімдемесін 28 қаңтар күні — GameStop саудасы тоқтатылып, компаниясы үлкен дағдарысқа тап болған жағдайдан тура бес жыл өткенде жариялады. Ол осы дағдарысқа Т+2 есеп айырысу жүйесі себеп деп атап, токенизация арқылы нақты уақытта есеп айырысуға жол ашылатынын ұсынды.
«T+1 әлі де өте ұзақ, әсіресе жұма күні T+3, ұзақ демалыстарда T+4 дегенді есептесек», — деп жазды Тенев. Блокчейн-токенизация есеп айырысу тәуекелін жойып, клиенттерге кез келген уақытта еркін сауда жасауға мүмкіндік береді.
Тенев алдағы айларда 24/7 сауда мен DeFi қолжетімділігін енгізуді көздейтінін жариялады. Инвесторлар өз акция токендерін жеке түрде сақтай алады, сондай-ақ оларды қарызға беріп, стейкинг үшін пайдалана алады. Егер бұл жүзеге асса, Robinhood-тың құрылымы синтетикалықтан кастодиалды модельге өтетін еді. Осылайша, қазіргі тәуекел — компания банкротқа ұшыраса, капитал толық жоғалуы — шешілуі ықтимал.
Реттеудің анықтығына ұмтылу
Тенев SEC-тің қазіргі басшылығын токенизация тәжірибесін қолдағаны үшін мақтап, Конгресте талқыланып жатқан CLARITY актісін қабылдауға шақырды. «Заң шығару кейінгі комиссиялар осы SEC қол жеткізген жетістіктен бас тартпауына немесе өзгертуге жол бермейді», — деп жазды ол.
SEC мәлімдемесінде құқықтық міндет жоқ, тек қызметкерлер көзқарасы көрсетілгенімен, Mirror Protocol тәжірибесі реттеуші олқылықтардың неге әкеп соғатынын анық көрсетті. До Квон орталықтандырылмаған құрылым — оны бағалы қағаздар заңынан босатады деп мәлімдеп, алаяқтық империясын құрды — бұл SEC-тің жаңа шеңбері нақты түрде жоққа шығарып отыр.
