17 наурызда АҚШ бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы мен Тауарлық фьючерстер саудасы жөніндегі комиссиясы бірлесіп, 68 беттен тұратын түсіндірме ережесін жариялады. Бұл құжат алғаш рет федералдық бағалы қағаздар заңнамасы бойынша крипто активтер үшін ресми таксономия белгілейді. Ереже 2019 жылғы SEC қызметкерлерінің негіздемесін ауыстырып, 2017 жылғы DAO туралы есептен бергі ең толық федералдық нұсқаулық болып отыр.
Түйіні: АҚШ үкіметі енді крипто индустриясына қай токендер бағалы қағаз болып саналатынын, қайсысы саналмайтынын ешкімге сотқа жүгінбестен айтты.
«Күту аяқталды»
SEC Төрағасы Пол Аткинс бұл ережені он жылдан астам уақытқа созылған реттеушілік айқынсыздықтан кейінгі бетбұрыс деп атады. Ол: «Бұл түсіндіру бұрынғы әкімшілік мойындаудан бас тартқан шындықты мойындайды — яғни крипто активтердің басым бөлігі өзі бағалы қағаздар емес», — деді. Ол сонымен қатар, реттеуші органдардың міндеті нақты шекараны ашық және анық түрде белгілеу екенін атап өтті.
CFTC төрағасы Майкл Селиг өз мәлімдемесінде де ұқсас пікір айтты. Ол: «Америкалық жаңашылдар мен кәсіпкерлер тым ұзақ уақыт бойы нақтылықты күтті, – деді. – Бүгінгі түсіндірмемен бұл күту аяқталды».
Ереже Дональд Трамп 2025 жылғы қаңтарда президент қызметіне кіріскеннен кейін үдей түскен про-крипто саясаттың кезекті жемісі саналады. Трамп цифрлық активтер нарығына арналған Президент жанындағы жұмыс тобын құруға бұйрық беріп, 2025 жылдың шілдесінде бұл топ SEC пен CFTC-ге қолдағы өкілеттіктерін пайдаланып, реттеу айқындығын қамтамасыз етуді ұсынған есеп жариялады. Оған жауап ретінде төраға Аткинс «Project Crypto» бастады, ал 2026 жылғы қаңтарда осы жоба SEC пен CFTC-нің бірлескен бастамасына айналды. 17 наурызда жарияланған түсіндірме ережесі Project Crypto-ның алғашқы ресми нәтижесі болып табылады.
Бес санатқа бөлінген таксономия
Ереже крипто активтерін бес санатқа бөледі: цифрлық тауарлар, цифрлық коллекциялық заттар, цифрлық құралдар, стейблкоиндер және цифрлық бағалы қағаздар. Алғашқы үш санат бұл түсіндірмеде бағалы қағаздарға жатпайтын активтер ретінде нақты аталған.
Сала үшін алдағы уақытта ең маңыздыларының бірі цифрлық тауарлар санаты болады. SEC 16 нақты активті цифрлық тауарлар қатарына жатқызады, соның ішінде Bitcoin, Ether, Solana, XRP, Cardano, Avalanche, Polkadot, Chainlink, Dogecoin және Shiba Inu бар. Олардың құны — функционалды крипто жүйелердің бағдарламалық жұмыстарына және сұраныс-пайда ұсынысына байланысты, ал өзгелердің басқарушылық әрекеттеріне тәуелді емес, деп қорытындылайды SEC.
CFTC-нің қосымша нұсқаулығы бұл активтердің Тауар биржасы туралы заң аясында тауар ретінде жіктеле алатынын растайды. Осылайша, алдағы уақытта екі агенттік арасындағы құзыреттілік шекаралары нақты бөлінеді: сандық тауарлардың спот нарығын CFTC бақылайды, ал цифрлық бағалы қағаздарға SEC жауап береді.
Мемкоиндер — көркемдік, ойын-сауық, әлеуметтік және мәдени мақсатта сатып алынатын цифрлық коллекциялық заттар ретінде жіктелген. Сондықтан бұл құрылым аясында олар бағалы қағазға жатпайды. Дегенмен, SEC фракцияланған коллекциялар инвестициялық келісімшарт болып қала беретініне ескертеді.
«Қосу және ажырату» доктринасы
Ереженің ең жаңашыл бөлігі — инвестициялық келісімшарт мәртебесінің уақыт өткен сайын қалай өзгеретініне арналған құрылым болуы ықтимал. Бағалы қағаз емес токен белгілі бір жағдайларда инвестициялық келісімшартқа айналады. Эмитент оны сатуда маңызды басқарушылық әрекеттерді орындауға нақты уәде береді. Сатып алушылар осы уәделердің орындалуынан пайда күтеді деп негізді түрде болжайды.
SEC мұндай уәделерді сатып алушыларға сату кезінде не оған дейін жеткізу қажет екенін нақтылайды. Олар ресми дереккөз арқылы, мысалы, ақ қағаз, реттеушілік құжаттар немесе орныққан коммуникациялық платформаларда жариялануы керек. Үшінші тарап тарабынан жасалған хайп немесе сатудан кейін ғана берілген уәделер инвестициялық келісімшарт құрмайды.
Бұндай айырмашылықтың маңызы зор, өйткені крипто нарығын біраз уақыт бойы бейресми сигналдар қалыптастырып келді: инфлюэнсерлер endorsements-тері, анонимді Telegram топтарындағы хабарламалар не анық емес “жол карталары” — осылардың барлығы токен бағасына әсер еткен еді. Алайда жаңа ереже бойынша, мұндай әрекеттер эмитент тарапынан міндетті уәде болып саналмайды.
Алайда, бұл мәртебе тұрақты емес. Эмитент өз уәделерін орындағанда не жобадан анық әрі дәл бас тартқанда токен инвестициялық келісімшарттан ажыратылады. Ажыратылғаннан кейін токеннің қайталама нарықта саудалануы бағалы қағаздар операциясына жатпайды. Яғни, токеннің реттелу мәртебесі оның өмірлік циклі барысында өзгеруі ықтимал — бұған дейінгі шараларда бұл принцип ескерілмеген еді.
Стейкинг, майнинг, орау және эйрдроптар: бәрі түсіндірілді
Ереже жалпы бағыт ретінде протокол майнингі мен стейкинг бағалы қағаздар операциясы емес екенін растайды. Оған жеке стейкинг, кастодиандық стейкинг және сұйық стейкинг толықтай кіреді, ережеде сипатталған жағдайда. SEC осы қызметтердің барлығын маңызды басқарушылық емес, әкімшілік немесе шендік (ministerial) деп сипаттайды.
Бағалы қағаздар заңнамасында мұндай айырмашылық — өте маңызды. Маңызды басқарушылық әрекеттер — бұл кәсіпорынның табысты не сәтсіз болуында шешуші рөл атқаратын ерікті бизнес шешімдер, мысалы, қор менеджерінің инвестициялау бағытын таңдауы. Ал әкімшілік немесе шендік қызмет түрлері алдын ала бекітілген ережелерге қатаң сай жүргізіледі, яғни иеліктегі пікір қолданылмайды. SEC стейкинг пен майнингті осы соңғы түрге жатқызады: қатысушылар протокол ережелері бойынша транзакцияларды растап, бағдарламалық сыйақылар алады — бұл банкте кассирдің берілген процедуралармен төлем қабылдағанына ұқсайды.
Сұйық стейкинг квитанция токендері негізіндегі активке арналған чектер ретінде қаралып, дәл сол мәртебеге ие болады. Бір-біріне сәйкестендірілген (one-for-one) кепілдемесі бар, бағалы қағаз болып саналмайтын активтермен қамтамасыз етілген орама токендер де бағалы қағаз емес саналады. Тарату кезінде ешқандай сыйақы талап етілмей, ұсталымсыз берілген эйрдроптар Howey тестінің алғашқы талабына сай келмейді — яғни ақшалай инвестиция болмас еді.
Алайда, барлығына жасыл жарық берілмейді
SEC орталықтандырылған платформаларды айтарлықтай әсер етуі ықтимал жеке ерекшеліктерді атап өтеді. Стейкингтен кепілдендірілген кіріс ұсынатын кастодиан операторлар «қауіпсіз аймаққа» жатпайды, өйткені бұндай кепілдендірілген кіріс ерікті бизнес шешімдерді білдіреді — ал олар активті бағалы қағаз мәртебесіне жеткізетін маңызды басқарушылық әрекеттерге жатады. Кастодиандар активтердің қашан, қанша, қалай стейк ету туралы өздігінен шешім қабылдағанда да ережеден тыс қалады. Сондай-ақ, ереже кастодиан операторларға салымға түскен активтерді қарызға беру, кепілге қою немесе қандай да бір мақсатқа пайдалануына түбегейлі тыйым салады.
Бұл ерекшеліктер соңғы жылдары бірқатар ірі орталықтандырылған биржалардың тәжірибелік тізбесіне ұқсайды. Стейк активтері бойынша жылдық бекітілген % кіріс уәде еткен немесе тұтынушы депозиттерін өз бетінше саудада пайдаланған платформалар мұндай қауіпсіз аймаққа жатқызылмайды. CeFi операторларына жолдау анық: сквозной (pass-through) стейкинг рұқсат, алайда әртүрлі шешім қабылдап, кепілдік ұсынсаңыз, қайтадан бағалы қағаздар заңнамасына бағынасыз.
Алда не болатыны
Комиссия бұл ережені айқын реттеу аясындағы алғашқы қадам ретінде сипаттады. Құжат қоғам талқылауына ашық, ал SEC өзінің ұстанымдарын толықтырып, жетілдіруі ықтимал. Толыққанды реттеу ережесін қабылдау — яғни түсіндірме ережеден де жоғары заңдық күшке ие нақты құжат — реттеуші күн тәртібінде қалып отыр.
Дегенмен, бағыт анық. Қолданыстағы заңнаманы негізге ала отырып қатаң қадағалаумен жүргізілетін кезең енді жүйелі реттеу дәуіріне ауысып жатыр.
