Reuters хабарлауынша, 2024 жылдың мамыр айынан бері лицензияланбаған Дубай биржасынан кемінде 676 млн доллар көлеміндегі криптовалюта Binance-ке аударылды. Тергеушілердің айтуынша, Shelbit атты бұл биржа Иранның санкцияларды айналып өту желісінің орталығында орналасқан.
Осы соманың шамамен 540 млн доллары Shelbit-ке Дубай реттеушілері 2025 жылдың қаңтарында қатаң шара қолданғаннан кейін қозғалған. Binance бұл көрсеткішпен сәйкес келмейтінін айтады.
Ескерту ешнәрсені өзгертпеді
Иран бойынша зерттеу жасайтын тәуелсіз блокчейн зерттеушісі Рич Сандерс 2025 жылдың қазан айында Binance-ке Shelbit жайлы ескерткенін айтты.
Соған қарамастан қаражат қозғалды. Reuters қараған деректер Shelbit-тен Binance-ке қаражат осы ескертуден кейін де аударылғанын көрсетеді.
Binance ескертуге қатысты не істегенін айтпады. Компания Shelbit-тің ешқашан Binance-те аккаунты болмағанын және ешқашан санкция салынбағанын мәлімдеді.
«Shelbit-пен байланысы бар пайдаланушылар біздің платформамен өзара әрекет еткен кезде, біздің сәйкестік бағдарламамыз тиісінше жұмыс істеді: тергеу жүргізіп, тиісті аккаунттарды бұғаттап, құқық қорғау органдарына хабарлады», – деп хабарлады Reuters агенттігі Binance-ке сілтеме жасап.
Биржа сонымен қатар сыртқы аналитикалық фирма ағымдарды тәуекелді деп танымағанын айтты. Бұл фирманың атауы жарияланбады.
Дегенмен, бұл қорғаныс шаралары ыңғайсыз тарихқа тап келіп отыр. Binance 2023 жылдың қарашасында АҚШ-тағы қаржы жылыстату мен санкциялар заңын бұзғанын мойындап, 4,3 млрд доллар төледі – АҚШ тарихындағы ең ірі корпоративтік айыппұлдардың бірі.
Айыптаушылар нақты деректі анықтады: Binance 2018 жылдың қаңтарынан 2022 жылдың мамырына дейін АҚШ пен Иран пайдаланушылары арасында 898 млн доллардан астам сауда жүргізуге жол берген.
Келісім белгілі шарттармен жасалды. Binance үш жылға тәуелсіз сәйкестік бақылаушысын жалдауы тиіс еді.
Осы кезеңнің алты айынан кейін Shelbit іске қосылды. Қазіргі кезде оның АҚШ тергеушілерімен ынтымақтастығы келіспеушілік нүктесіне айналды.
Сағаттар, бос кеңсе және 4 млрд доллар
Shelbit-тің ресми сайты жоқ. Көпшілікке бұл платформада сауда жасаудың көрінетін жолы жоқ.
Дубайдағы көрсетілген мекенжай жабық есіктің артында орналасқан. Мекемеде «Velorix Watches Trading LLC» деген жазу бар. Аталған компания Shelbit негізін қалаушысы Сияваш Кайванпурға тиесілі.
Reuters журналисі шілде айының басында үш бөлмелі кеңседе болды. Ішке кіргенде 13 тозған сағат, қолма-қол ақша санау құрылғысы және үш қызметкер ғана болды. Олардың ешқайсысы Кайванпур есімін естімеген. Сағаттар сатылмады.
Соған қарамастан, тергеушілер 2024 жылдың мамырынан бері Shelbit арқылы кемінде 4 млрд доллар ізін анықтады, оның 125 млн доллары тікелей Иран орталық банкінен түскен.
Shelbit сондай-ақ Израильдің Иран Ислам революциялық гвардия корпусы (IRGC) деп байланыстырған әмияндармен жұмыс істеген. Тағы бір қарсы тарап – Иранның ең ірі биржасы Nobitex болды.
Вашингтон маусым айында Nobitex-ке санкция салды, терроризмді қаржыландырушыларға қатысты заңды қолданды. АҚШ Қазына департаментінің айтуынша, 2025 жылы Иранның крипто кірісінің жартысынан көбін Nobitex қамтамасыз еткен. Ол режим өкілдерінің жаһандық биржаларға шығуына да көмектескен.
Shelbit-ке де жоғарыдағымен бірдей функцияны – Ираннан тыс жерден – орындады деген айып тағылып отыр.
Қаражат қайдан басталады
Ақша құмар ойындарынан бастау алады. Shelbit-тің ең ірі клиенттері – 2 000-нан астам парсы тіліндегі бәс тігу сайттары болған.
Reuters осы желіні киберқауіпсіздік фирмасы Infoblox-пен бірге картаға түсірді. Иранда құмар ойындар заңсыз және түрме мен дүре соғу жазасына әкеп соғады. 2023 жылы заңнама жаңартылып, онлайн бәс тігу де қамтылды.
Аталған сайттар Иранның ішкі төлем жүйесіне әлі де қосылған. Бұл жүйені Иранның орталық банкі бақылайды.
«Құмар ойындарға келгенде, IRGC Ислам Республикасы үшін ең табысты сабақтың мәнін ерте меңгерді: заңсыз деп жариялау, сосын тыйым да, қара нарықты да бақылау», – деп жазады есепте АҚШ-тың Шетелдік активтерді бақылау басқармасының бұрынғы орынбасары Миад Малекидің сөзіне сілтеме жасап.
Енді Дубай шара қабылдады. 24 шілде күні Виртуалды активтерді реттеу басқармасының (VARA) хабарламасында БАӘ-де ақшаны жылыстатуға және терроризмді қаржыландыруға қарсы заң сілтеме келтірілген. Shelbit елдің қаржы жүйесінің тұтастығына қауіп төндіреді делінген.
Реттеуші осындай қадамға бұған дейін де барған. Наурыз айында ол KuCoin-ға операцияларын тоқтатуды тапсырған.
Әлі дәлелденбеген жайт
Басты сұрақ әлі де ашық қалып отыр. Reuters Иран ішінде Shelbit-ті нақты кім бақылағанын анықтай алмады.
Ол сонымен қатар криптовалютаның көп бөлігі қайда түскенін де айта алмады. Блокчейн жазбалары маршрутты көрсетті, алайда жүргізушіні көрсетпеді.
Дегенмен қысым күшейіп барады. Вашингтон мамырда Binance-ке Иран мәселесі бойынша талап қойған болатын. Биылғы OFAC тізімдемелері бірнеше сағат ішінде стейблкоин қатып қалуына әкелді. Қазына Shelbit жөніндегі айыптауларды елеулі деп санайтынын мәлімдеді.
Binance BeInCrypto-ның түсініктеме беру сұранысына бірден жауап берген жоқ.
