Қытай тіліндегі әлеуметтік желілерде Сингапурдың құлдырайтыны туралы болжамдар қызу талқылануда. Посттарда люкс брендтердің Marina Bay Sands-тан кетіп жатқандығы және биылғы мереке маусымында Orchard Road-тың жаңа жылдық безендірулері сирек болғаны айтылды. Кейбіреулер Сингапурды мысқылдап «洗钱坡» (Xǐqiánpō, «ақша жылыстату баурайы») деп атайды – қала-мемлекеттің қытайша атауы «新加坡» (Xīnjiāpō) сөзін келемеждеп, алыпсатарлық капиталдан айырылған қаланың күйреуін алдын ала болжайды.
Дегенмен, деректер басқаша көрсетеді. Euromonitor International мәліметінше, Сингапурдың люкс нарығы 2025 жылы 7–9%-ға өсіп, 13,9 млрд сингапур долларына жетеді – бұл Жапонияны, Қытайды және Оңтүстік Кореяны басып озады. Бұл – құлдырау емес. Бұл – қайта құрылымдау. Бұл трансформацияны түсіну үшін 2019 жылға қайта оралу қажет.
Гонконгтан Сингапурға: 2019 жылғы ұлы көшу
2019 жылы Гонконгта экстрадицияға қарсы-билльге қатысты наразылық күшейген кезде, Азиядағы қаржы географиясы өзгере бастады. Сол кезде жиі айтылатын сөз: «Негізгі алаңдаушылық – адамдар компаниялары мен ақшаларын көптеп Сингапурға көшіріп жатыр» деген еді.
Ол уақытта Гонконгта кеңсесі бар компаниялардың 23%-ы бизнес-функцияларды көшіру туралы ойластырған, олардың тоғызының тоғызы Сингапурды таңдады. 2020 жылдың маусымында Гонконгтың Ұлттық қауіпсіздік заңы күшіне енгенде, көшу үдерісі үдей түсті.
Пандемия кезіндегі Гонконгтың қатаң нөлдік-COVID саясаттары да қаржылық талант пен бизнесті Сингапурға баруға итермеледі. Сингапурдың активтерді басқару индустриясы небәрі алты жылда екі еселеніп, шамамен 4 трлн долларға жетті, оның 80%-ы шетелден келген. Әлемдік активтерді басқарушылар, соның ішінде BlackRock, Сингапурдағы қызметін кеңейтті, ал Ontario Teachers’ Pension Plan Гонконгтағы өз акциялар командасын толық жауып тастады.
Жемқорлыққа қарсы науқан және қытай капиталының сыртқа ағылуы
Капиталдың Сингапурға бағыт алуына тағы бір түрткі – Си Цзиньпиннің 2012 жылғы билікке келгеннен кейін жариялаған, Қытай Коммунистік партиясы тарихындағы ең ауқымды антикоррупциялық науқаны болды.
«Арыстанды да, шіркейлерді де ұстау» ұранымен 2012 жылдан бері 4,7 млн-нан астам шенеунік тәртіптік жаза алды, оның ішінде 553-і министрлік деңгейінде және одан жоғары болды. «Аспан желісі» және «Түлкі аулау» операциялары 90 елде қашқындарды қудалап, офшорлық активтердің млрд-тарын қайтарды.
Германияның Mercator Institute for China Studies (MERICS) зерттеуіне сәйкес, «2015 жылдан бастап капиталдың сыртқа ағымы Қытай экономикасын мазалай бастады. Валюта девальвациясы қаупі мен агрессивті антикоррупциялық науқан жағдайында, инвесторлар мен салымшылар капиталы мен жинақтарын Қытайдан әкетуге көшті. Мұндай ауқымды шығыс нәтижесінде Орталық банк айырбас бағамын ұстап тұру үшін 1 трлн доллардан астам сыртқы резервтерін жұмсауға мәжбүр болды».
Бұл қаражаттың басым бөлігі Сингапурға ағылды. Қала-мемлекеттегі отбасылық кеңселер саны 2020 жылы 400-ден 2022 жылдың соңында 1 100-ге жетті. «Ақша жылыстату баурайы» – «洗钱坡» деген лақап ат дәл осы контекстте пайда болды.
Азияның крипто орталығы үшін күрес
Ақша жылыстатуға сұраныс криптовалюта индустриясымен түйісті. Қытайдың 2017 жылғы ICO шектеулері мен 2021 жылғы толық тыйымынан кейін қытайлық ірі биржалар – Binance, Huobi, Bybit және OKX – жаппай Сингапурға қоныс аударды. Эфириумның негізін қалаушы Виталик Бутерин: «Сингапур крипто қауымдастықтарының жаңа орталығына айналып келеді» деп айтты.
Неге дәл Сингапур? Себебі Азияда басқа балама шешім жоқ еді.
Жапония ащы сабақ алған болатын. 2014 жылы Токиода орналасқан Mt. Gox – сол кезде әлемдік Bitcoin транзакцияларының 70%-дан астамын өңдеген биржа – хакерлер шамамен 500 млн долларлық биткоин ұрлап кеткендіктен құлады. 2016 жылы Жапонияның Қаржы қызметтері агенттігі (JFSA) әлемде алғаш болып криптобиржаларды тіркеу жүйесін енгізді. 2018 жылғы қаңтарда Coincheck биржасы 534 млн долларлық NEM токендерін жоғалтқан соң, ережелер одан әрі күшейтілді.
Оңтүстік Кореяда да өзіндік сынақтар өтті. 2017 жылғы крипто-бума алыпсатарлық сұранысты күшейтіп, атышулы «кимчи прайм» құбылысын туғызды – биткоин бағасы Кореяда жаһандық нарықтардан әлдеқайда қымбат болды. Билік ережелерді күшейтті, әрі FATF-тың 2019 жылдағы Travel Rule ұсыныстарымен транзакция көлемі белгілі бір шектен асқанда, клиент туралы ақпаратты бөлісу талабы күшейтілді.
Ал Сингапур өзге ұстанымды таңдады. 2019 жылы Payment Services Act (PSA) енгізгенімен, шеңбері салыстырмалы түрде икемді болды. Шетелдік крипто компанияларға лицензиясыз жұмысты уақытша жалғастыруға жеңілдіктер берілді, егер олар сингапурлық бөлшек инвесторларына қызмет көрсетпесе. Индустрияда қалыптасқан консенсус: «Азияда блокчейн бизнесін жүргізгіңіз келсе, Сингапур – ең қолайлы орын» болды.
Token2049 – Азиядағы ең ірі блокчейн конференциясы – 2022 жылы Гонконгтың нөлдік-COVID саясаты мен Қытайдағы заңнамалық тәуекелдерге байланысты Сингапурға ауысты. Қатысушылар саны 2022 жылы 7 000-нан 2024 жылы 20 000-ға дейін, ал 2025 жылы – 25 000-ға дейін өсті.
Бетбұрыс кезең: Terra-Luna, FTX және Fujian тобы
Алайда 2022 жыл Сингапур үшін жаңа бетбұрыс кезеңіне айналды.
Мамыр айындағы Terra-Luna күйреуі, қарашада орын алған FTX банкроттығы – екеуінің де Сингапурмен байланысы болған. Сингапурда орналасқан Three Arrows Capital (3AC) та банкротқа ұшырады. 2023 жылы 2,3 млрд долларлық Фуцзяньдық топтың ақшаны жылыстату дауы шықты: Қытайдың Фуцзянь провинциясынан келген он адам жалған жеке бас мәліметтерімен Сингапурға кіріп, заңсыз құмар ойындар мен кибер-алаяқтықтан түскен кірісті жылыстатқан.
Сингапурдың ақша-несие басқармасы (MAS) ұстанымын өзгертті. 2025 жылдың 30 маусымынан бастап күшіне енген Цифрлық токен қызметін көрсетушілер (DTSP) лицензиялау режиміне сәйкес, шетелдік крипто-клиенттеріне қызмет көрсететін Сингапурға тіркелген барлық компаниялар лицензия алу тиіс. Ауыспалы кезең қарастырылмаған.
Bitget және Bybit өз қызметкерлерін Дубай мен Гонконгқа көшіріп, Сингапурдағы жүздеген жұмысты қауіпті жағдайға қалдырды. Гонконг саясаткері ашық түрде: «Сингапур компанияларын Гонконгқа көшуге қуана қарсы аламыз», – деді.
2025 жылдың соңына қарай Coinbase, Crypto.com, Circle және Upbit секілді шамамен 35 компания Негізгі төлем институтының (MPI) лицензиясына ие болған.
Сәнді нарық: Кім кетті, кім қалды
Криптоиндустрияның трансформациясы мен люкс нарығының қайта құрылымдануы түпкі негізде бірдей логикаға сүйенеді.
Henley & Partners дерегі бойынша, Сингапурға келетін миллионерлердің ағыны 54%-ға азайған – 2024 жылы 3 500 адам болса, 2025 жылы 1 600 адамға төмендеген. Қытайлық отбасылық кеңсе өтініштері 2022 жылғы ең жоғары деңгейімен салыстырғанда 50%-ға төмендеген. 2024 жылдың І тоқсанында тұрақты тұруға рұқсаты жоқ шетелдіктер жеке меншік жылжымайтын мүлікті сатып алу мәмілелерінің тек 1%-ын ғана құрап, бір жыл бұрынғы 6,4%-дан төмендеген – мұның себебі Сатып алушыға арналған қосымша баж салығының (ABSD) 60%-ға дейін артуы.
Дегенмен, толық көрініс одан өзгеше.
Euromonitor болжамына сүйенсек, Сингапурдың люкс нарығы 2025 жылы 7–9%-ға өскен. Мұндағы құпия – қала-мемлекеттің 242 400 тұрғыны миллионерге айналуында. Сингапурда үй шаруашылықтарының медиандық табысы қатарынан бес жылда өсті. Шетелдік «ірі жұмсаушылардың» орнына енді жергілікті байлық келген.
Жылжымайтын мүлік нарығы осындай оқиғаны көрсетіп отыр. Core Central Region (CCR) аймағындағы шетелдіктердің үлесі 17 жылдағы ең төмен көрсеткішке түсіп, ал негізгі мәмілелердің үштен екісін жергілікті халық жасады. CCR мен басқа аймақтар арасында баға айырмашылығы 4–6%-ға дейін қысқарды, бұл 2000 жылдан бері ең төменгі деңгей.
Люкс брендтер Marina Bay Sands-тан кеткен деген қауесет те шындыққа жанаспайды. 2025 жылдың шілдесінде Chanel 900 шаршы метрлік уақытша бутигін іске қосып, негізгі дүкенін 2027 жылы салтанатты қайта ашу үшін реконструкциялауда – яғни, брендтің шегінуі байқалмайды. Сондай-ақ 2025 жылғы рождестволық маусымда Gucci мен Chanel бутиктері арасында түн сайын қойылымдар ұйымдастырылды.
Дағдарыс емес, стратегиялық қайта баптау
Кейбір бақылаушылардың айтуынша, Сингапурдағы жағдай мемлекеттің құлдырауынан гөрі, стратегиялық қауіпті азайту шарасы ретінде түсіндірілмек.
Бұл үрдіс барлық салада да байқалады: шетелдік алыпсатарлық капиталдан жергілікті байлыққа, лицензиясыз криптооператорлардан институционалдық лицензияланған ойыншыларға, жылжымайтын мүлік алыпсатарлығынан орнықты жергілікті меншіктікке ауысу басым болды. Фуцзянь дауы мен FTX күйреуінен сабақ алған Сингапур үкіметі қысқа мерзімді өсімге емес, ұзақ мерзімді тұрақтылыққа басымдық берген сияқты.
Қытайтілді әлеуметтік желіде тараған «Сингапурдың күйреуі» нарративі миллионерлердің кетуі мен криптойндустриядан капитал ағынын күшейте көрсетсе де, люкс сатылымының өсуі мен жергілікті байлық қорының ұлғаюы секілді жағымды деректер ескерусіз қалып отыр.
Бір X қолданушысының пікірі өмір шындығына көбірек сәйкес келеді: «消费转级, 不是消费降级» – тұтыну құрылымының жаңаруы, тұтынудың төмендеуі емес.
Сингапур құлап жатқан жоқ деуге негіз бар. Мемлекет өз үйін ретке келтіріп жатыр.
