Swap DApp құруы салыстырмалы түрде оңай, алайда оны нақты нарық жағдайында – боттар, арбитражерлер және құбылмалы өтімділік кезінде іске қосу әлдеқайда күрделі. BeInCrypto Consensus Hong Kong шарасында STON.fi жобасының CMO және CBDO қызметін атқаратын Андрей Федоровпен сұхбаттасып, бұл үдеріс қалай болғанын білді.
STON.fi AMM (автоматтандырылған маркет-мейкер) ретінде TON Blockchain-де іске қосылды – өтімділік пулдары бар swap интерфейсі. Кейінірек, өтімділіктің бытыраңқылығына жауап ретінде Omniston өтімділік агрегатор протоколы пайда болды: TON желісіндегі бірнеше DEX-пен пайдаланушыларға келісімшарттар арасынан бағаны қолмен салыстыруға тура келетін. Omniston өтімділікті бірыңғай қолжетімділік нүктесіне жинау арқылы осыны шешуі тиіс еді.
Агрегация өз нәтижесін берді. Дегенмен, ауқым кеңейгенде жаңа шектеулер айқындалды.
Өндірістен алынған үш сабақ
Федоров бастапқыда не дұрыс болмағанын ашық айтады: «Алдымен тек бір ғана токен бар еді, сондықтан технологияны қамтамасыздау өте оңай болды. Белсенділік деңгейі өте төмен, қолданушылар саны да аз болатын. Бірақ уақыт өте келе, қолданушылар саны күрт артып кетті».
Бірінші сабақ – масштабтау еді. Алдыңғы жағы мен артқы жақтағы жүйелер күтпеген сұранысқа төтеп бере алмады. Екіншісі – әлдеқайда нәзік: мульти-хоп swap-тар – саудаларды аралық токендер арқылы бағыттау – тестілеу кезінде жақсы нәтижесін көрсетті, бірақ нақты уақытта қиындықтар пайда болды. «Теорияда, екі hop та кедергісіз орындалады», – дейді Федоров. «Шын мәнінде, бір мезетте бірнеше транзакция жасалады, өтімділік пулдар арасында қозғалып тұрады және бірнеше DEX бір уақытта күйін жаңартады. Бірінші hop сәтті аяқталуы мүмкін, ал екінші сәтсіздікке ұшырауы ықтимал».
Үшінші сабақтың мәні – күрделілікте. Бастапқы модельде актерлердің бір қарапайым жиынтығы қарастырылған болатын: қолданушылар swap жасайды, өтімділік провайдерлері қамтамасыз етеді. Ал, шындықта арбитражерлер мен боттар, сондай-ақ алдын ала толығымен болжанбаған өзара әрекеттесу үлгілері қосылды. «Барлығын басынан есептеу іс жүзінде мүмкін емес деп ойлаймын. Іске қосып, оның қалай жұмыс істейтінін көріп қана, бір нәрсе бұзылса, түзете аласыз».
Қазіргі таңда STON.fi TON желісіндегі DEX белсенділігінің 80%-дан 90%-ға дейінгі үлесін қамтиды, swap көлемі бойынша платформаның басымдығын көрсетіп отыр. Дегенмен, жол картасындағы келесі қадам – кроссчейн swap-тар, және бұл көрсеткіш қайта есептеледі. «Негіздер бұрынғыдай болып қала береді, бірақ мен жаңа қиындықтар болатынына сенімдімін».
Неге жинақтау жеткіліксіз деп танылды
Omniston-ның бастапқы мақсаты – барлық TON DEX пулдарын біріктіріп, ең тиімді жолды табу болды. Дегенмен, ашық өтімділікті біріктірудің шегі бар. Белгілі бір жұпқа өтімділік қосылмаған жағдайда, ешқандай смарт бағыттаудың пайдасы болмайды.
«Кейде адамдар белгілі бір пулға өтімділік қосуды қаламайды», – дейді Федоров. «Пайдаланушы осы пулда токенді ауыстырғысы келсе, өтімділік болмағандықтан, тиімді баға ала алмайды».
Шешім – эскроу swap-тар болды, яғни кәсіби маркет-мейкерлер, немесе «резолверлер» берген жеке өтімділікке шығатын параллель орындалу жолы. Енді Omniston swap-тардың әрқайсысын AMM пулынан бөлек жеке өтімділікті де ескере отырып, қайсысы тиімді нәтиже берсе, сол арқылы өткізеді.
«Бұл – әмбебап шешім емес, өйткені екеуі де қажет. Бұл комбинация ең үздік тәжірибе береді».
Токенделген акцияларды дағдарыстық сынақ ретінде қарастыру
Эскроу моделі өз тиімділігін STON.fi xStocks-ты біріктірген кезде көрсетті — Backed Finance шығарған АҚШ акцияларының токенделген нұсқасы. Бұлар техникалық тұрғыда TON jetton-дары, бірақ орындалу механизмін өзгертетін өзіндік ерекшелігі бар.
Негізгі мәселе – өтімділік: қалыптасқан крипто жұптармен салыстырғанда, xStocks нарығында AMM пулдары жеткілікті терең емес. Техникалық тұрғыда AMM қолдауы бар. Сонымен қатар, терең өтімділік үшін қосымша жол – эскроу swap-тар да енгізілді. Бүгінде xStocks көлемінің басым бөлігі эскроу арқылы өтеді.
Пайдаланушы тұрғысынан, Федоров тәжірибе кез келген swap сияқты бірдей сезілуі қажет деп санайды: «Біз техникалық күрделілікті қолданушы ұмытып кететінін қалаймыз. Ішкі құрылымы өзгеше, бірақ пайдаланушы оны сезбейді».
Өз-өзіне сақтау ұстанымындағы айырбас
Федоров толықтай кастодиансыз болудың шектеулерін ашық мойындайды.
«Кейде күшті сұранысы бар, үлкен қолданушы базасы және жоғары көлемі бар шешімдерді байқаймыз. Бизнестік тұрғыдан оларды біріктіру өсуімізді бірден жылдамдатар еді. Бірақ олардың көбі орталықтандырылған. Бұл нұсқаларды техникалық топқа ұсынғанда, жауап анық: ондай әдіс жүрмейді». STON.fi кастодиандық емес. Пайдаланушылар активтерін өз әмиянында ұстап отырады. Swap-тар смарт келісімшарттар арқылы орындалады.
Орталықтандырылған біріктірулер жылдамырақ және оңайырақ – көбінесе API арқылы жүзеге асады. DeFi біріктірулері үшін сенімсіз, келісімшарт деңгейіндегі логика қажет, мұнда активтер ешқашан пайдаланушы әмиянынан шықпайды. «Кастодиандыққа рұқсат берсек, тез өсер едік. Бірақ ол кезде біз DeFi инфрақұрылымын емес, жаңа финтех қабатын құрар едік».
Мұнда техникалық ғана емес, сондай-ақ білім беру мәселесі де бар. Кейде бұл маркетинг пен коммуникация тұрғысынан қиындық туғызады. Өзін-өзі сақтау жауапкершілікті пайдаланушыға жүктейді — көптеген жаңа қатысушылар мұны толық бағаламайды. «Егер біреу seed-фразасын жоғалтса, біз қолжетімділікті қалпына келтіре алмаймыз. Бізде ол жоқ. Болмаған да. Бірақ көбіне пайдаланушылар бізден банк немесе орталықтандырылған биржадағыдай қолдау күтеді».
Орталықтандырылған жүйелерде қорғаныс – құпиясөзді қалпына келтіру, аккаунтты қайтару, пайдаланушы өтінімін басқара алатын клиенттерге қызмет көрсету бар. DeFi-де қорғау тетігі – ондай артқы есіктің болмауы. Пайдаланушыны қорғайтын механизм біздің араласу мүмкіндігімізді де жояды.
STON.fi үшін бұл onboarding, білім беру және қарапайым UX-ті күшейтуге көптеп инвестициялауды білдіреді, бірақ өзін-өзі сақтау қағидасын бұзбайды.
«Бұл – ұзақ мерзімді ұстаным. Қысқа уақытта білім беру қиынырақ. Бірақ ұзақ мерзімде қолданушылар меншік құндылығын ұғады. Әсіресе Web3-те, мәні де осында».
Алдымен тарату, содан кейін тереңдік
Федоров үшін TON тек блокчейн таңдауы ғана емес, Telegram-мен интеграциясының арқасында тарату стратегиясы мәніне де ие. STON.fi және Omniston Telegram экожүйесіндегі әмияндармен, қосымшалармен, ойындармен және боттармен бірігіп жұмыс істейді — олардың әрқайсысы ықтимал своп алаңына айналуда. «Олар протоколды пайдаланғысы келеді, өйткені өз қосымшаларында своп мүмкіндігін қосуды қалайды. Бірақ бұл – біздің тарату желіміз де. Екі жаққа да тиімді шешім».
Келесі кезең – кросс-чейн агрегациясы – алдымен Tron-нан бастап, кейін EVM тізбектеріне кеңейту арқылы өтімділікті тек бір блокчейн ішіндегі DEX-терде емес, бүкіл экожүйелер арасында біріктіру.
«Техникалық мәселелер туралы ойлағысы келмейтіндерге бәрін оңай қылу. Бүкіл қосымшаларға интеграциялау арқылы кең таратуға шығу. Бір ғана блокчейнмен шектелмей, бірнеше блокчейннен өтімділікті біріктіру», – дейді Федоров. «Жол картасы осындай. Енді мұны масштабтауға кірістік».
