Криптовалютадағы қылмыс 2025 жылы тарихи максимумға жетіп, заңсыз мекенжайларға кемінде 154 млрд доллар түсті — бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 162%-ға өсті, деп жазады блокчейн-аналитика компаниясы Chainalysis-тің жаңа есебінде.
Айтарлықтай өсімге ең алдымен санкцияланған ұйымдарға ағылған қаражаттың 694%-ға күрт өсуі түрткі болып, Chainalysis мәліметінше, криптодағы қылмыс өрісінде «ұлкен масштабтағы ұлттық деңгейдегі әрекеттердің» жаңа дәуірі басталды.
Киберқылмыскерлерден мемлекеттерге дейін
Есепте 2025 жыл криптоқылмыстың дамуындағы үшінші толқын ретінде сипатталған. Алғашқы толқын (2009–2019) бірен-саран хакерлермен ерекшеленді; екінші толқын (2020–2024) қылмыстық топтарға он-чейн инфрақұрылымын ұсынған кәсіпқой ұйымдардың қатысуымен өтті. Қазір үшінші толқын келді: ендігі жерде мемлекеттер крипто салаға ауқымды түрде, халықаралық санкцияларды айналып өту үшін кірісіп жатыр.
«Мемлекеттер бастапқыда киберқылмыскерлер мен ұйымдасқан қылмыстық топтар құрған заңсыз крипто жеткізу тізбектеріне кіре бастаған соң, енді үкімет органдары, комплаенс және қауіпсіздік командалары тұтынушыларды қорғау мен ұлттық қауіпсіздік үшін әлдеқайда үлкен қатерге тап болып отыр», — делінген есепте.
Ресей 2025 жылдың ақпан айында рубльге байланған A7A5 стейблкоинін іске қосты, бір жылдың ішінде транзакция көлемі 93,3 млрд доллардан асты. Бұл қадам 2024 жылы арнайы криптовалюта арқылы санкцияларды айналып өту үшін қабылданған заңдардан кейін жасалды.
Солтүстік Кореялық хакерлер 2025 жылы өз тарихындағы ең ауыр қылмыс жасады — тек осы жылы 2 млрд доллар ұрлаған. Оның ішінде Bybit биржасына ақпанда жасалған шабуыл 1,5 млрд долларға жуық шығынға әкеліп, крипто тарихында ең ірі цифрлық тонауға айналды.
Иранның прокси желілері санкцияланған әмияндар арқылы 2 млрд доллардан астам ақша жылыстату, заңсыз мұнай саудалау және қару сатып алуға сеп болды. Иранмен байланысы бар ұйымдар, соның ішінде Хезболла, ХАМАС және Хуситтер бұрын-соңды болмаған деңгейде криптовалютаны пайдалана бастады.
Стейблкоиндер: қылмыстың жаңа валютасы
Деректерде ең ерекше өзгерістердің бірі — қылмыскерлердің қандай активтерді жиі қолдана бастағаны.
2020 жылы биткоин заңсыз транзакциялардың шамамен 70%-ын құраса, стейблкоиндардың үлесі тек 15% еді. 2025 жылға қарай бұл қатынастар түбегейлі өзгерді: енді стейблкоиндар барлық заңсыз транзакция көлемінің 84%-ын алады, ал биткоинның үлесі 7% шамасында ғана қалды.
Chainalysis мұндай өзгеріс себебін стейблкоиндардың артықшылықтарымен түсіндіреді: трансшекаралық аударымдардың қарапайымдылығы, құбылмалылықтың төмендігі, пайданың көптүстілігі. Бұл үрдіс заңды криптовалюта операцияларында да байқалып, стейблкоиндар жалпы транзакция көлеміндегі үлесін жылдан жылға ұлғайтып келеді.
Қытайлық ақшаны жылыстату желілері пайда болуда
Есепте қытайлық ақшаны жылыстату желілері (CMLNs) заңсыз салада маңызды күшке айналып отырғаны көрсетілген. Huione Guarantee секілді схемалардың негізінде құрылған бұл желілер қазір «жылыстату-қызметі» және басқа да қылмыстық инфрақұрылым ұсынады.
Толыққанды қызметтің мұндай түрлері алаяқтық пен жалған схемалардан бастап, Солтүстік Кореялық шабуылдан түскен қаражатты жылыстату, санкцияларды айналып өту мен террористік қаржыландыруды қоса қолдайды.
Chainalysis сарапшылары он-чейн белсенділік пен күш қолдану қылмыстарының байланысы күшейіп бара жатқанына назар аударады. Адам саудасымен айналысатын топтар криптовалютаны жиі пайдаланып келеді, ал «физикалық зорлықпен мәжбүрлеу» — яғни қылмыскерлер жәбірленушіден күшпен активтер аударуды талап ететін шабуылдар — күрт артты, әрі көбіне криптовалютаның бағасы шарықтаған кезде жиі болады.
Контекст және перспектива
Рекордтық көрсеткіштерге қарамастан, Chainalysis заңсыз белсенділік жалпы крипто транзакция көлемінің 1%-дан азын құрайтынын атап өтті. Компания 154 млрд доллар көрсеткіші бүгінге дейін анықталған заңсыз мекенжайларға негізделген «ең аз шамадағы бағалау» екенін ескертеді.
Тарихи деректер бойынша, криптоқылмыстар үнемі өсіп отырмайды — 2022 жылы 56 млрд доллар болса, 2023 жылғы криптоқыс кезінде 50 млрд долларға дейін азайды. Алайда, 2025 жылғы күрт өсу қатер ландшафтындағы түбегейлі өзгерісті көрсетеді.
«Жалпы заңсыз әрекеттің үлесі заңды крипто операцияларымен салыстырғанда аз болғанымен, криптовалюта экожүйесінің сенімі мен қауіпсіздігін сақтау үшін қазір қауіп-қатер бұрын-соңды болмаған ауқымда болып отыр», — деп қорытындылайды Chainalysis, құқық қорғау органдары, реттеушілер мен крипто бизнес арасында ынтымақтастықты күшейтуге шақырып.
