Петродоллар жүйесі – халықаралық мұнай саудасының басым бөлігі АҚШ долларымен бағаланып, есептесетін жаһандық қаржы келісімі, АҚШ пен Иран арасындағы соғыс жағдайында күшейген қауіптерге тап болып отыр.
Осы жүйе бойынша мұнай импорттайтын елдер оны төлеу үшін АҚШ долларын ұстауы қажет, бұл әлемдік валютаға тұрақты сұраныс тудырып, оның жетекші резервтік валюта ретіндегі мәртебесін нығайтып келеді.
Парсы шығанағындағы бұзылыстар аясында петродоллар жүйесіне қысым күшейді
The Wall Street Journal мәліметінше, Біріккен Араб Әмірліктері Иран қақтығысының өсуіне байланысты АҚШ-пен ықтимал қаржылық қауіпсіздік желісі туралы келіссөздерді бастаған.
Ресми тұлғалар Орталық банк төрағасы Халед Мохамед Баламаның Вашингтонда Қаржы министрі Скотт Бессентпен және Федералды резерв лауазымдыларымен кездесулерде валюталық своп желісін құру ықтималдығын қозғағанын айтты.
Бұл келіссөздер қақтығыс Әмірлік энергия инфрақұрылымына әсер етіп, Ормуз бұғазы арқылы мұнай экспортына шектеу қойылып, долларға кірістер азайған кезде өтіп жатыр.
БАӘ ресми өтініш жасамағанмен, ресми тұлғалар бұл келіссөздерді сақтық шарасы ретінде келтіріп отыр. Дегенмен олар АҚШ-тың Иранға әскери әрекеттері «елдерін салдары аяқталмаған күйреткіш қақтығысқа тартты» деп атап өтті.
«Эмират өкілдері АҚШ-тағыларға егер БАӘ-де доллар азайып кетсе, мұнай сату мен басқа транзакциялар үшін қытай юанін не басқа елдердің валюталарын қолдануға мәжбүр болуы ықтимал екендігін айтты. Бұл жағдайда, мұнай саудасында ең көп қолданылуына байланысты, АҚШ долларының жаһандық валюталар арасындағы үстемдігіне төнген жасырын қатер туралы айтуға болады», – деп хабарлады WSJ материалында.
YouTube арнамызға жазылып, сарапшылар мен журналистер пікірін тыңдаңыз
Сонымен қатар, балама есеп айырысу тетіктері де пайда болды. Мәліметтерге сәйкес, сәуір айының басында Иран Ормуз бұғазынан өтетін сауда кемелерінен өту жарнасын юаньмен алуды бастаған.
«Кемелердің қаншасы юаньмен төлегені белгісіз, алайда 25 наурыздағы мәлімет бойынша кем дегенде екеуі осылай төлеген», – деп хабарлады Al Jazeera, Lloyd’s List-ке сілтеме жасап.
Тегеран мұндай шараларды цифрлық активтерге де қолдану, оның ішінде танкерлерден алынатын төлемді Bitcoin-мен енгізу жоспарын айтқан, бұны дәстүрлі қаржы арналарын айналып өту аясындағы кең саясат ретінде қарастырып отыр.
Осы оқиғалардың барлығы петродоллар жүйесінің құрылымдық қауіпі ұлғайғанын көрсетеді. Алайда, жүйеге қысым тек қазіргі қақтығыстан басталған жоқ.
Deutsche Bank АҚШ-тың Ресей мен Иран мұнайына салған санкциялары долларға тәуелді емес, әсіресе қытай юаніне сүйенетін параллель сауда желілерінің бұрыннан қалыптасуына әкелгенін атап өтті.
Юаньге ауысу доллардың үстемдігіне қауіп төндіруі ықтимал
Бұған дейін бірнеше сарапшылар доллар үстемдігіне алаңдаушылық білдірген. Bridgewater негізін қалаушысы Рэй Далио Ормуз қауіпсіздігін қамтамасыз етпеу доллардың резервтік мәртебесіне едәуір қатер төндіретінін ескерткен болатын.
Сол сияқты, Балажи Сринивасан Иран жеңіске жетсе, бірнеше геосаяси әрі қаржылық кезеңдер, оның ішінде петродоллар дәуірі аяқталуы жеделдей түсетінін алға тартты.
Сол уақытта, Гарвард экономисі Кеннет Рогофф қытай юанінің бес жыл ішінде жаһандық резервтік валютаға айналуы ықтимал деп болжады, инвесторлар доллардан әртараптандыруға деген сұраныстың өсуімен байланыстырды.
X желісінде бізге жазылыңыз, маңызды жаңалықтарды алғаш біліңіз
Осы ұзақ мерзімді алаңдаушылықтарға қарамастан, қысқа мерзімді нарықтық динамикалар долларды мезгіл-мезгіл қолдап келеді. АҚШ пен Иран арасындағы бітім туралы хабарлама шыққаннан кейін 7–15 сәуір аралығында доллар индексі шамамен 2%-ға төмендеді.
Соғыс төңірегіндегі белгісіздіктің жаңаруы мұнай бағасын қайта көтеріп, петродоллар әсерін қалпына келтірді.
Қазіргі таңда геосаяси шиеленіс петродоллардың маңызын сақтап отыр. Дегенмен, астарындағы құрылымдық өзгерістер оның ұзақ мерзімді тұрақтылығына күмән тудырады.
