Миллиардер инвестор және Bridgewater Associates негізін қалаушысы Рэй Далио Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін орнаған жаһандық тәртіп ыдырап жатқанын айтады. Ол әлем қазір «Үлкен циклдің» «6-кезеңіне» өткенін атап өтті.
Оның ескертуі геосаяси тұрақсыздық пен оның криптовалюта нарықтарына әсері туралы пікірталасты қайта жандандырды.
Рэй Далио: әлемдік тәртіп ыдырап, біз «6-кезеңге» жеттік
Далио қазіргі кезеңді өзі айтқандай, «Үлкен цикл» аясында түсіндіреді. Бұл – үстемдік ететін империялар дамып, шарықтау шегіне жетіп, кейін құлдырайтын заңдылықтарға негізделген үлгі. Осы модельге сәйкес, әлем қазір «6-кезеңде» тұр.
«Менің түсінігімде, біз қазір Үлкен циклдің 6-кезеңіндеміз: мұнда тәртіпсіздік билейді, бірыңғай ереженің жоқтығы, күші бар өз дегенін істейді, ал ірі державалар қақтығысқа түседі», — деп жазылды постта.
Ішкі саяси жүйелерден айырмашылығы, Далио халықаралық қатынастарда міндетті заңдар мен тәуелсіз төрелік секілді тиімді тетіктер жоқ екенін келтіреді. Соның нәтижесінде, жаһандық қатынастар соңында ережелермен емес, ықпалды күштермен реттеледі. Үстем ел әлсіреп, қарсыласы күшейгенде, шиеленіс көбейеді.
Ол мұндай кезеңдерде шиеленісті күшейтетін бес қақтығыс түрін көрсетеді: сауда және экономикалық соғыстар, технологиялық соғыстар, санкциялар мен қаржылық шектеулер қатысатын капитал соғыстары, альянстар мен аумақтарға қатысты геосаяси күрес, сондай-ақ әскери қақтығыс.
Оның айтуынша, барлық ірі қақтығыстар оқ атудан әлдеқайда бұрын экономикалық және қаржылық қысыммен басталады. Далио 1930-жылдармен салыстырады: сол кезде жаһандық қарыз дағдарысы, протекционистік саясат, саяси радикализм және ұлтшылдықтың өсуі Екінші дүниежүзілік соғыстың алғышартына айналды.
Ол кең ауқымдағы әскери қақтығыс басталғанға дейін елдердің өзара кедендік соғыстар жүргізіп, активтерді бұғаттағанын, эмбарго мен қаржылық шектеулерді қолданғанын, мұндай әдістер қазір де пайдаланылады деп айтады.
Оның пайымдауынша, қазіргі циклдағы негізгі шиеленіс нүктесі – АҚШ пен Қытай арасындағы стратегиялық бәсекелестік, әсіресе Тайвань мәселесінде ерекше байқалады.
«Қарсылас елдердің алдында тұрған таңдау – күресу не кейін шегіну – өте қиын. Екеуі де қымбат: соғыс – өмір мен қаржыға, ал кейін шегіну – мәртебенің жоғалуына, әлсіздігін көрсетуге, қолдаудан айырылуға әкеледі. Бір-бірін жоя алатын екі бәсекелес үшін қарсыластан зиян шекпей, қауіпсіз қалады деген сенімділік аса жоғары болуы керек. Дегенмен, «тұтқын дилеммасын» тиімді шеше білу өте сирек кездеседі», — деп жазды Далио.
Алайда, мұндай ескертулер бұрыннан айтылып жүр. Далио бірнеше жылдан бері осындай қауіптер туралы ескертіп келеді. Яғни соңғы пікірлері кенеттен өзгерген ұстаным емес, ұзақ мерзімді, жүйелі тұжырымдаманың бөлігі екенін көрсетеді.
Соған қарамастан, Далио әскери қақтығыс туралы тікелей болжам жасаудан гөрі, ірі державалар арасындағы ауысуға тән құрылымдық жағдайлар қазір орнағанын алға тартады.
Крипто нарығына қатысты кеңірек әсерлер
Далионың ескертуі цифрлық активтердің болашағы туралы сұрақ туындатады. Санкциялар, активтерді бұғаттау және трансшекаралық қаржыға шектеу кезеңдерінде, криптовалюталар дәстүрлі банктік инфрақұрылымнан тыс жұмыс істейтін балама есеп айырысу құралы ретінде назар аудара алады.
Әсіресе, Bitcoin цензураға қарсы және капитал қозғалысына бақылау жүргізуге төзімді құрал ретінде жиі қарастырылады. Қаржы жүйесі бөлшектене түссе, мұндай сипаттар өзекті болады. Сонымен қатар, криптовалюталар жаһандық өтімділік жағдайына әлі де тәуелді.
Тарихта геосаяси қысым мен қатаң саяси шаралар бүкіл нарықта тәуекелден қашу реакциясын туғызған. Бұл жағдайда акциялар мен «жоғары бета» активтер де құнсыздануы мүмкін.
Шиеленіс күшейіп, қаржы жағдайы тарылып, инвесторлардың тәуекелге қызығушылығы азайса, крипто нарығында қысқа мерзімді құбылмалылық күрт артуы ықтимал.
«Акциялар үшін, бұл әдетте құбылмалылықтың күшеюін, бағалаудың төмендеуін және геосаяси тәуекел артқан сайын күрт өзгерістерді білдіреді. Крипто үшін дәстүрлі ақшаға сенім әлсіресе, ұзақ мерзімді қызығушылық артуы ықтимал, бірақ қысқа мерзімді күйзеліс бағаға айтарлықтай әсер етуі мүмкін», — деп жазды сарапшы Тед Пиллоз пікірінде.
Тағы бір негізгі фактор — геосаяси шиеленістің күшеюі инвесторларды дәстүрлі қорғаныс активтеріне тартып, аудара алатыны. Қаржы тұрақтылығы мен сақталып қалу әлеуетін іздеген капитал алтынға жүгінеді, сондықтан да белгісіздіктің күшею кезеңінде алтын әрқашан артықшылыққа ие болған.
Соңғы айларда бағалы металдар жаңа тарихи максимумға жетті, ал криптовалюталар қазан айында тарифтік шектеулерден кейінгі нарық құлдырауынан әлі толық қалпына келе алмай отыр. Бұл алшақтық, тіпті Bitcoin-нің «цифрлық алтын» нарративіне қарамастан, көптеген инвесторлар геосаяси күйзеліске қарсы негізгі қорғаныс құралы ретінде алтынды артық көретінін көрсетеді.
Егер шиеленіс күшейсе, капитал ағыны қорғаныс активтеріне бағыттала беріп, құбылмалы баламаларға сұраныс төмендеуі мүмкін. Крипто нарығы үшін бұл жағдай күрделі болжамды айғақтайды: ақша құнсыздануы мен қаржылық бөлшектену арасындағы ұзақ мерзімді нарративтер күшейгенімен, қысқа мерзімді баға қозғалысы жаһандық тәуекел көңіл-күйіне тәуелді болып қала бермек.
