Иран мен Америка Құрама Штаттары екі апталық бітімге келісті, Таяу Шығыс тарихындағы ең қауіпті әскери қақтығыстардың бірін тоқтатып тұр. Бұл үзілісті Пәкістан премьер-министрі екі тарапқа да жеке өзі сабырлыққа келуді сұрап, келіссөз жүргізіп, қамтамасыз етті.
Бұл нәзік келісім негізгі даулардың ешқайсысын шешпеген күйі қалып отыр, ал аймақта әлі ұрыс болып жатқаны туралы хабарлар бар.
Иран мен АҚШ арасындағы екі апталық бітім туралы не білу керек
С. Трамп Иранға қарсы бомбалау науқанын уақытша тоқтатуға неге келісті?
Ж. Трамп Пәкістан премьер-министрі Шахбаз Шариф және армия басшысы Асим Мунирмен әңгімесін шешуші фактор деп атады. Шариф көпшілік алдында Трамптан мерзімді екі аптаға ұзартуды сұрап, әрі Иранға Хормуз бұғазын ашуды талап етті. Трамп АҚШ-тың әскери мақсаттарына қол жеткізілгенін және одан да аса табысты болғанын айтты.
С. Иран бітім шарттарына шынымен келісім берді ме?
Ж. Иранның Жоғарғы ұлттық қауіпсіздік кеңесі келісім берілгенін растады, алайда қатаң ескерту жариялады. «Біздің қолымыз әлі де шүріппеде тұр», — делінген кеңес мәлімдемесінде. Иран бітім соғыстың аяқталғанын білдірмейтінін баса айтты.
С. Хормуз бұғазында қазіргі жағдай қандай?
Ж. Иранның сыртқы істер министрі алдағы екі аптада кемелер әскери үйлестіру арқылы бұғаздан өте алатынын айтты. Дегенмен, Иран соғысқа дейін болмаған «техникалық шектеулерге» сәйкес әрекет ету керек екенін атап өтті. Әдеттегі жағдайда дүниежүзілік мұнайдың шамамен бестен бірі осы бұғаз арқылы өтеді.
С. Иранның 10 тармақтан тұратын бейбітшілік ұсынысында не бар?
Ж. Иранның Жоғарғы ұлттық қауіпсіздік кеңесі жартылай ресми Mehr News Agency арқылы толық он тармақтан тұратын жоспарын жариялады. Бұл талаптар тек бітім шарттарын емес, АҚШ пен Иран қарым-қатынасын түбегейлі қайта құруды көздейді. Он тармақ мынадай:
- АҚШ тарапынан Иранға қарсы ешқандай жаңа агрессиялық іс-әрекет жасалмайтынына кепілдік
- Хормуз бұғазына Иран тарапынан бақылау жүргізу құқығының сақталуы
- АҚШ-тың Иранның ядролық байыту құқығын мойындауы
- Иранға қойылған негізгі АҚШ санкцияларын алып тастау
- Үшінші тараптарға әсер ететін қосымша АҚШ санкцияларын алып тастау
- Иранға қарсы БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің барлық қарарларын тоқтату
- Иранға қарсы МАГАТЭ Басқарушылар кеңесінің барлық қарарларын тоқтату
- АҚШ тарапынан соғыс салдарынан Иранға төлем және өтемақы төлеу
- АҚШ-тың аймақтан барлық әскери күштерін толық шығару
- Барлық майдандарда, оның ішінде Ливанда, әскери әрекеттерді толық тоқтату
Ақ үй әлі Трамптың бұл жоспарды «іске жарамды» деп атағанына нақты түсінік берген жоқ.
С. Аймақта бітім іс жүзінде сақталып тұр ма?
Ж. Екі тарап бітім туралы жариялаған соң, Израиль мен БАӘ аумағында зымыран ескертулері берілді. Соғыс бойы Иранның революциялық гвардия командирлері тәуелсіз әрекет еткендіктен, бітімге бағыну күмәнді. Өңірде бірнеше соғыста бітім жарияланғаннан кейін де соңғы сәтте шабуылдар болған кездері көп.
С. Қаржы нарықтары бітім жаңалығына қалай әсер етті?
Ж. Трамптың мәлімдемеден кейін АҚШ-тың шикі мұнай фьючерстері 18%-ға төмендеп, бір баррелі шамамен 92,60 долларға түсті. S&P 500 фьючерстері 2,4%-ға өсті, себебі инвесторлар шиеленістің бәсеңдеуіне оң бағалады. Мұнай құны соған қарамастан, соғысқа дейінгі деңгейден әлдеқайда жоғары, яғни, бір баррелі 70 долларға жақын.
С. Енді не болады және қай мәселелер шешусіз қалып отыр?
Ж. АҚШ пен Иран келіссөз жүргізушілері жұма күні бастап, Исламабадта кездеседі деп жоспарланған. Иранның аймақтан АҚШ әскерін толық шығару талабын Парсы шығанағы елдері қолдамайды. Революциялық гвардия бітімді сақтай ма — әрі, Иран ұсынған шарттарға Вашингтон келіседі ме — ол жағы мүлде белгісіз.
