АҚШ Жоғарғы соты жуырда президент Дональд Трамптың төтенше өкілеттіктерін пайдаланып, жаһандық ауқымды тарифтер енгізуін тоқтатты.
Алайда, Трамп тез арада басқа заңдық негізге сүйеніп, жаңа тарифтер енгізетінін жариялады және бұл жағдай тарифтердің азаюы ма, әлде артуы ма деген түсініспеушілік тудырды. Шын мәнінде не болып жатқанын төменде түсіндіреміз.
Жоғарғы сот нақты неге тыйым салды
Жоғарғы сот тарифтерге толықтай тыйым салған жоқ. Оның орнына, сот Трамп IEEPA – International Emergency Economic Powers Act арқылы тариф енгізе алмайтынын шешті.
IEEPA – төтенше жағдайлар үшін жасалған заң, ол президенттерге активтерді бұғаттауға, мәмілелерді тоқтатуға немесе сауданы шектеуге мүмкіндік береді. Алайда сот бұл заң тариф енгізуге болмайтынын айтты, себебі тариф салықтың бір түрі болып есептеледі. Конституция бойынша тек Конгрессте салық енгізу құқығы айқын бекітілген.
Яғни, Трамп төтенше өкілеттіктер пайдалана отырып салған нақты тарифтер тоқтатылуы тиіс.
Алайда, бұл шешім басқа тариф қолдану өкілеттіктерін жойған жоқ.
Трамптың реакциясы: басқадай заңдарды қолданып, тарифтерді жалғастыру
Трамп жауап ретінде ұлттық қауіпсіздік тәуекелдері немесе әділетсіз сауда тәжірибесіне қатысты енгізілген 232-бөлім және 301-бөлім бойынша қолданыстағы тарифтер күшінде қалатынын айтты. Жоғарғы сот бұл заңдарды шектеген жоқ.
Ең маңыздысы, Трамп сауда теңгерімсіздігін реттеу үшін 1974 жылғы Сауда туралы заңның 122-бөлімі негізінде жаңа 10%-дық жаһандық тариф жариялады. Бұл – уақытша тариф енгізуге мүмкіндік беретін бөлек құқықтық база.
Яғни, қарапайым сөзбен айтқанда, Трамп тыйым салынған тарифтердің орнына басқа заңдық құрал арқылы жаңа тарифтер енгізіп отыр.
Сондай-ақ ол алдағы уақытта қосымша тарифтерге алып келуі ықтимал тексерулерді бастауда.
Трамп өзінің билігі әлі де мықты екенін не себепті айтады
Трамп бұл шешім өкілеттігін әлсіреткен жоқ, керісінше нақтылады деп санайды. Сот тек бір құралды шектеді әрі басқа тариф құралдарының заңды күшінде қала беретінін растады.
Яғни, президент әлі де тарифтерді заңды түрде енгізе алады, тек Конгресс қабылдаған тиісті заңдар бойынша әрекет етуі тиіс.
Маңызды өзгеріс – тарифтердің бар-жоғы емес, олардың қалай енгізілетіні.
Нарықтарға ықпал етуі ықтимал жолдар
Нарықтар бастапқы кезде оң баға берді, себебі сот шешімі белгісіздікті азайтты. Инвесторлар тосын төтенше әрекеттерден гөрі түсінікті заңнамалық ережелерді ұнатады.
Акциялар мен крипто бастапқыда өсті, себебі шешім күтпеген сауда бұзылыстары қорқынышын төмендетті. Әлемдік өтімділік пен тәуекел көңіл-күйіне сезімтал Bitcoin де қайта қалпына келе бастағанын көрсетті.
Алайда, Трамптың жаңа тарифтер туралы мәлімдемесі инфляциялық қысымды әрі сауда шиеленістерін туындатуы ықтимал. Тарифтер бизнестерге шығындарды арттырады, ол экономикалық өсімді баяулатып, инвесторлардың сенімін төмендетеді.
Алтын мен күміс сияқты шикізаттар тарифтер салдарынан экономикалық белгісіздік күшейсе пайда көруі ықтимал. Әдетте мұндай активтер жаһандық шиеленіс кезінде қымбаттайды.
Қазіргі таңда тарифтер толық жойылмайды. Керісінше, олар жаңа құқықтық негізге көшуде, яғни сауда шиеленісі мен нарық тұрақсыздығы жалғаса береді деген сөз.
