Артында жүрген қауесеттер мен қорқыныш тудыру әрекеттеріне қарамастан, кванттық компьютерлер қазіргі қаржы жүйелеріне қауіп төндіру үшін әлі бірнеше жыл алда жатыр. Дегенмен, оларға дайындалу шығыны қазірдің өзінде шынайы бола бастады
Наурыз айында Google зерттеушілері бағалады, жеткілікті дамыған кванттық компьютер 256-биттік эллиптикалық қисық криптографиясын бірнеше минут ішінде бұза алады деп. Бұл — крипто әмияндарында, кастодиан жүйелерінде, блокчейн қолтаңбалары мен қаржылық ұйымдардың қауіпсіздік инфрақұрылымында қолданылатын сол деңгейдегі криптография.
Q-Day ертең болмауы ықтимал, бірақ үкіметтер қазірдің өзінде жоспарлай бастады; себебі бұл тәуекелді елемеу өте қауіпті. АҚШ федералдық жүйелерді кванттан кейінгі жаңа стандарттарға көшіру үшін бірнеше млрд долларды бюджетке енгізді, ал NIST осал алгоритмдерді 2035 жылға дейін біртіндеп тоқтатуды қалайды.
Крипто нарығына көшу әлдеқайда күрделі. Құны млрд долларға жететін активтер ондаған жыл бойы қозғалмай жата алады, ескі әмияндар ешқашан жаңартылмауы ықтимал, ал институционалдық кастодиан жүйелері кванттық машиналар бұзуға қабілетті криптография негізінде жасалған.
BeInCrypto мамандар BitGo, Nethermind пен криптография қауымдастығы сарапшыларымен осындай көшу процесі қалай жүзеге асатынын және оның шығынын кім көтеретінін талқылады.
Криптоның институционалдық алыптарына кванттық қауіп
Сұхбат берген үш сарапшының пікірі ұқсас: институттар осал криптография қолданысы анық жазылған толық тізім жасау керек, оған қолтаңба жүйелері, жабдықтар, қалпына келтіру рәсімдері, аутентификация және ұзақмерзімді кілттер кіреді.
Nigel Smart, есептік сандар теориясы бойынша PhD иегері, мұны Криптографиялық материалдар тізімдемесі деп сипаттайды.
«Кванттан кейінгі стандарттар мен көптеген өндірістік шешімдер қазірдің өзінде дайын. Көптеген ұйымдарда жетіспейтіні — анық тізім, яғни Криптографиялық материалдар тізімдемесі. Ұйымда криптография қай жерлерде, қандай кілттер пайдаланылады және қай алгоритмдер қолданылады — бәрін білу қажет.»
NIST те ауысу процессінің басында анықтау мен басымдық беруді белгілейді.
BitGo-дан Аkshay Thakur институционалды кастодиан үшін тағы бір аса маңызды талапты атап өтеді.
«Институционалдық кастодиан межелі қолтаңбалауға сүйенеді; кілт ешқашан толық бір жерде жиналмайды. NIST іске асыру қарапайымдылығы, ықшамдығы және консерватизмі үшін стандарттады. Межелік мүмкіндігі стандартталған басымдық болмады. Falcon, оны Solana, Algorand және енді TRON қолданады, қазіргі күні тиімді межелі құрылымға ие емес. Бұл әлі шешілмеген зерттеу мәселесі.»
NIST көп тарапты межелі схемалар бойынша алғашқы ресми шақырылымын 2026 жылғы қаңтар айында ашқан, ал оның MPTS семинарында ұсынылған зерттеу стандартты хэштік қолтаңбалармен межелі қол қоюда айтарлықтай тиімділік шығындарын анықтады.
Nethermind-тен Nitin Gaur, Блокчейн инфрақұрылымына маманданған инженерлік компания өкілі, осы мәселе компания жүйелерінің барлық жеріне таралатынын айтады.
«Криптографиялық тізімдеме түгел жүйе бойынша: TLS-тегі, JWT шығаруында, кодқа қол қоюда, CA түбірінде, API аутентификациясында, микробағдарламада RSA, ECC мен Diffie-Hellman әр қолданылуы. Бұл бағдарламаның 10-15%-ы құнын, және дағдарыстық жолдың 100%-ын құрайды.»
Үлкенірек қолтаңбалар, үлкен шығындар
Кванттан кейінгі қауіпсіздік айтарлықтай үлкен кілттер мен қолтаңбалармен келеді. NIST ML-DSA-65-те қолтаңба — 3 309 байт, ал ашық кілт — 1 952 байт; ал кең таралған эллиптикалық қисық қолтаңбалар ондаған байтпен өлшенеді. Кейбір SLH-DSA нұсқалары ондаған килобайтқа жетеді.
Блокчейндерде байт көбейген сайын өткізу жолағы кеңейіп, сақтау талаптары мен төлемдер де өсе береді.
Proof-of-stake желілері үшін Nigel Smart стандартталған кванттан кейінгі қолтаңбаларды тиімді біріктіру қиындығына да назар аударады.
«Кванттан кейінгі қолтаңбалар қазіргі қолтаңбалардан біршама үлкен, өткізу жолағы, сақтау және тексеру шығынын арттырады. Блокчейн кеңістігінде бізге қолтаңбалар (proof-of-stake блокчейндерде консенсус қабаты үшін) тиімді түрде біріктіріле алатын болуы керек (қазіргі стандартталған кванттан кейінгі қолтаңбаларда бұл оңай емес).
Thakur пайдаланушы алдындағы шығындар қолтаңбалау кезінде айқын сезілетінін, себебі көлемді деректер бірнеше тараптық протоколдан өтіп, кідіріс тудыратынын күтеді.
Классикалық және кванттан кейінгі қолтаңбалар қатар қолданылатын гибридті кезеңдер бұл шығындарды одан сайын арттыруы ықтимал.
Кастодиан мәселесі
Институционалды кастодиан эллиптикалық қисық криптографиясы негізінде құрылған, ал MPC, аппараттық қауіпсіздік модульдері, қалпына келтіру процедуралары және бекіту жүйелері соған сай жобаланған. Қолтаңба түрін өзгерту кілт айналасындағы бақылау жүйесін қайта растауды талап етеді.
Gaur айтуынша, MPC өзі кванттық қорғау бермейді.
«MPC есептеулерді бірнеше тарапқа бөледі, бірақ алгоритмді өзгертпейді: бес тараптық ECDSA — ол әлі де ECDSA. Кванттық компьютер тек қана ашық кілт арқылы жеке кілтті шығарып алады, сондықтан ол ешқандай тарапты иемденіп алуы керек емес, және олардың саны да маңызды емес. Сенімді бірнеше қолтаңба иесіне таратуға әр доллар жұмсау кванттық төзімділікті нөл ғана арттырады, мұны кастодиан шешімі соңғы технология деп сенетін институттарда толық түсінбейді.»
Nigel Smart ең қиын жаңартылатын жүйелерге әмияндар, кастоди инфрақұрылымы және активтерді басқарып отырған смарт келісімшарттар кіретінін айтады.
Bitcoin неге уақыттың маңызды екенін көрсетеді. 2026 жылғы 8 маусымдағы есепке сәйкес, шамамен 1,7 млн BTC бұрынғы мекенжайларда әлі де жатыр және олардың жария кілттері анық көрініп тұр.
Олардың көпшілігі ешқашан қозғалмауы ықтимал, сол себепті егер желі толықтай көшуін аяқтамай тұрып кванттық компьютерлер жеткілікті қуатты болып кетсе, бұл монеталар осал болып қала береді.
Көшу шығынын кім өтейді?
Smart протокол әзірлеушілері, кастодиандар, сервис провайдерлері және актив иелерінің әрқайсысы көшу процесінің түрлі бөлігін басқарып отырғандықтан, жауапкершілік сол топтар арасында бөлінеді деп күтеді.
Гаур керісінше, аға деңгейде басқаратын орталықтандырылған бюджет қажет деп санайды.
«Орталықтандырылған қаржыландыру, CISO басшылығында, CFO мақұлдаған көпжылдық жолақы, бәрі Y2K мен LIBOR-ды басқарғандай басқарылады. Ешқандай бизнес-бөлім бұл бағдарламаға, табыс әкелмейтін, тұтынушы сұрамайтын жобаға өз еркімен бюджет бөлмейді, және солай қаржыландырылса, жоба іске аспайды».
Қоғамдық блокчейндерді басқару қиынырақ, өйткені әр қатысушыны жаңартуға мәжбүрлей алатын бірыңғай бюджет иесі жоқ. Кастодиан өзінің қол қою жүйелерін ауыстыра алады, бірақ ұйқыдағы актив иелерін қаражатты жылжытуға немесе бүкіл желіге консенсус өзгертулерін енгізуге мәжбүр ете алмайды.
Интернет қауіпсіздігі ауқымды көшу процестері ерте басталуы ықтимал екенін көрсетеді. 2026 жылғы сәуірге қарай Cloudflare хабарлағандай, оның желісіне жеткен адам туындатқан TLS трафигінің үштен екісінен астамына пост-квантты қорғаныс пайдаланылды.
Бағаланбаған шығындар
Крипто саласында әлі сенімді, бүкіл нарыққа ортақ шығын есебі жоқ. Thakur шығындардың ең ірі бөлігі қайда түсуі ықтимал екенін түсіндіріп берді.
«Шығындардың негізгілері шифрлауға байланысты емес. Бұл — инвентаризация мен тәуелділіктерді картаға түсіру, жаңартылмайтын құрылғыларды толық ауыстыру, жаңа жүйе барлық бақылауды сақтап тұрғанын дәлелдегенге дейін классикалық және пост-квантты жүйелерді қатар жүргізу, қайта аудиттен өткізу және қайта сертификаттау. Ал, бұрынғы ешқандай криптографиялық көшуде болмаған бір категория бар: активтерді көшіру үшін он-чейн транзакциялық комиссияларды пост-квантты қолтаңба өлшемімен төлеу, ал кей желілерде осындай үлкен қолтаңбалар комиссияларды тіпті арттырып жіберді».
Nigel Smart осындай көшу мерзімі туралы пікір білдірді.
«Өтпелі кезең бірнеше ай емес, бірнеше жылдарға созылатындықтан, инвентаризацияны, тестілеуді және кезең-кезеңмен көшуді алдын ала бастаған абзал. Дегенмен, соңғы айларда көптеген үкіметтер мен ірі компаниялар көшу мерзімдерін айтарлықтай тездетті».
Белгіленген даталар мекемелерге бюджеттерін жоспарлауға жеткілікті мүмкіндік береді. Ethereum негізгі пост-квантты қорғанысты 2029 жылға қарай іске асыруды мақсат тұтып отыр, ал NIST-тің өтпелі кестесі 2035 жылға дейін созылады.
Дәлсіздік криптографиялық тұрғыдан маңызы бар кванттық құрылғының қай уақыттан бастап пайда болатынында, ал сатып алу циклдары, құрылғы ауыстыру мен кастодиалды жаңарту қазірдің өзінде бірнеше жылмен өлшенетін мерзімге негізделген.
