Ірі ұйымдар цифрлық активтерге қызығушылықтарын арттырып, нарыққа жүйелі түрде еніп, криптоны жылдам қабылдай бастады, сондай-ақ үлестерін тұрақты түрде кеңейтіп жатыр. Алайда қатысу артып жатқанымен, олардың экожүйедегі байланысу тәсілі күрт өзгерді.
Бұрынғы үлгіде қорлар үлкен көлемдегі капиталды тікелей криптобиржаларда сақтайтын. Енді осы тәжірибе өзгеріп, жаңа архитектура қалыптасты: сауда мен кастодиал қызмет біріктірілмейді.
«Крипто нарығындағы қарсы тарап тәуекеліне назар аудару белгілі бір циклдерде қайталанады, ал жақында болған ірі кибершабуыл FTX-дан кейін биржадағы тәуекелдерді азайту бойынша ең ауқымды толқындардың бірін туғызды. Бұл крипто активтерінің сақталуын саудадан бөлу қауіпсіздік үшін маңызды екендігін тағы бір рет еске салады», — дейді Sygnum өнім жөніндегі директоры Доминик Лохбергер.
FTX биржасындағы кастодиға қатысты институттық сенім қалай жоғалды
2022 жылға дейін басым стратегия қарапайым болды: қорға қаражатты биржаға енгізіп, сауда жасау, капиталды жеделдік пен қолайлылық үшін сол жерде қалдыру. Биржалар әрі сауда, әрі кастодиал қызметін атқарды. Бұл үлгі тиімді болған, бірақ үнемі ондай бола бермейді екен.
FTX құлдырауы дағдарыстық кемшілікті ашып көрсетті. Инвесторлар көп жағдайда көзге көрінбейтін, ауқымды қарсы тарап тәуекелін қабылдаған. FTX бір мезетте биржа, кастодиан, несие беруші және клирингтік орталық ретінде жұмыс істеді.
Бұған дейін жүйелі тиімділік деп саналған нәрсе бір сәтте құрылымдық әлсіздікке айналды. Клиенттердің активтері тексерілетін, он-чейн, бөлінген есепшоттарда сақталмайтын еді. Компания банкроттыққа өтініш бергенде, клиенттер қаражаттарының Аламедаға бұрып жіберілгенін көрді.
Зиян FTX-тың тікелей пайдаланушыларынан әлдеқайда алысқа тарады. Galois Capital — бұрынғы тіркелген инвестициялық кеңесші — биржа құлаған кезде активтердің жартысы FTX-та тұрып қалып, қор жұмысын тоқтатуға мәжбүр болды.
2024 жылғы қыркүйекте SEC Galois-ты «клиент активтерін қорғауға қатысты талаптарды орындамағаны үшін» 225 000 доллар айыппұл салды.
Сelsius компаниясының банкроттығы тағы бір ескерту деңгейін қосты. АҚШ-тың банкроттық соты шешім шығарғанда, Celsius Earn есепшоттарына салынған клиент қаражаты депозит иелеріне емес, қарызгердің мүлігіне айналды деп тапты.
Өз активтерін сақтаудамыз деп келген инвесторлар құқықтық тұрғыда сақтандырылмаған кредиторлар қатарына жататынын білді.
Coalition Greenwich зерттеуі көрсеткендей, FTX құлағанға дейін институттық деңгейдегі суық сақтау және биржалық әмияндар тең танымал болған. Бірақ бұл жағдай күрт өзгерді.
«Кілтің өзіңде болмаса, коин сенде емес» деген сектордың басты ұраны жай философиялық ұстанымнан комплаенс талабына айналды.
Биржадан тыс есеп айырысу қандай көрініс алады
Криптовалютада дәстүрлі сауда үлгісі ұйымдардан сауда бастамас бұрын капиталды биржаға енгізуді талап етті. Биржа әрі активті, әрі саудалау функциясын иеленіп, тәуекелді толық өзі шоғырландырды.
OES — биржадан тыс есеп айырысу — осы үлгіні түбегейлі өзгертеді. Осындай жаңа инфрақұрылымдық үлгі тәуекелді оқшаулауға арнайы бағытталған. Активтер үшінші тарап кастодианында немесе өздігімен басқарылатын әмиянда сақталады.
Өз активтерін бұрынғыдай биржаларда емес, енді үшінші тарап кастодиандарында сақтайтын ұйымдар көбейді. Бұл кастодиандар көбінесе реттелетін субъектілер не арнайы инфрақұрылымды жеткізіп, қаражатты бөлінген әмияндарда қорғайды.
Сауда сол күйі биржаларда жасалады, бірақ басты айырмашылығы бар: биржаға сауда балансына немесе кредиттік лимитке шектеулі қолжетімділік беріледі, бұл әдетте кастодиан тиімді активтерімен қамтамасыз етіледі.
Биржа сауданы орындай алады, бірақ активтерді өздігінен аударып не шешіп ала алмайды. Есеп айырысу әдетте сауда аяқталғаннан кейін бөлек, көбіне нетто негізінде өтеді.
YouTube арнамызға жазылып сарапшылар мен журналистердің кәсіби пікірлерін тамашалаңыз
Тәуекелді оқшаулау үлгілерінің қарқынды дамуы
Дәстүрлі қаржыда тағайындау мен кастодиан қызметін міндетті түрде бөлу тәжірибесі ондаған жылдық тарихқа ие. Крипто саласында мұндай құрылым болмаған еді, кейбір компаниялар, соның ішінде Fireblocks пен Copper іргетасын қалағанша.
Fireblocks Off Exchange алғашқы рет 2023 жылғы қарашада іске қосылды. Off-Exchange Collateral Vault Account (CVA) ұсынды.
Бұл көп тарапты есептеу (MPC) криптографиясымен қорғалған он-чейн әмияндар. Институт қорға активтерді CVA-ға енгізгенде, байланысты биржаға сауда кредиті беріледі.
Copper компаниясының ClearLoop жүйесі — биржадан тыс есеп айырысу шешім, мұнда активтер Copper-дің MPC-кастодиясында қала береді. Сауда ClearLoop инфрақұрылымы негізінде өтеді.
Аталған екі жүйе де айтарлықтай танымалдыққа ие бола бастады. Deribit 2024 жылғы ақпанда алғаш болып Fireblocks OES-ті толық интеграциялаған биржа атанды. 2025 жылғы сәуірде HTX оның ізінен ерді.
«Іске қосылғаннан бері HTX көптеген институционалдық клиенттерді тартты және сауда көлемі 200%-ға өсті, бұл қауіпсіз биржадан тыс есеп айырысу модельдеріне нарық сұранысын растады», – делінген баспасөз хабарламасында .
Copper-дің ClearLoop жүйесі бүгінде Coinbase, OKX, Bybit, Deribit, Bitget және тағы басқа бірнеше әрекет етіп тұрған биржаны байланыстырып, ай сайын 50 млрд доллардан астам көлемдегі атаулы сауда көлемін қамтамасыз етеді. 2025 жылғы Bybit бұзу оқиғасы биржадан тыс есеп айырысудың артықшылықтарын тағы бір рет көрсетті.
Bitcoin ETF-тері бөліністі қалай түпкілікті етті
2024 жылғы қаңтарда спот Bitcoin (BTC) ETF-терін мақұлдау жаңа инвестициялық құралды ашудан да артық әсер берді. Ол криптовалюталардың Уолл-стриттегі ең танымал өнімінде кастодиандық пен орындау функцияларының бөлінуін бекітті.
Мысалы, басқа көптеген ETF-тер сияқты BlackRock-тың iShares Bitcoin Trust ETF (IBIT) үшін Coinbase Custody Trust Company, LLC пайдаланылатын. Бұл құрылым бойынша Bitcoin тек суық сақтау қоймаларында сақталады, сауда орындарынан мүлдем бөлек орналасқан.
ETF үлестерін жасау және сатып алу операциялық үдеріс арқылы жүргізіліп, активтер анықталған есеп айырысу терезелерінде сақтау қоймасы мен сауда баланстары арасында қозғалады. IBIT-тің екінші ринкте саудаланатын биржасы базалық Bitcoin-ге ешқашан қол жеткізбейді.
Бұл факультативті дизайн таңдауы емес. ETF принципі бойынша дәл осылай жұмыс істейді. Кастодиан активті ұстайды. Уәкілетті қатысушы жасауды және өтелімін жүзеге асырады. Биржа баға қалыптастыруға жауапты. Үш рөл, үш ұйым, қабаттасу жоқ.
Биржадан тыс тренд артып келеді, бірақ Coinbase көшбасшылықты сақтауда
Биржа кастодиандықтан бас тарту үрдісі айқын көрінсе де, деректер толық ауыстыру емес, біршама күрделі өту орын алғанын көрсетеді.
Биржадан тыс модельдердің таралуына қарамастан, Coinbase институционалдық крипто сақтауда басым рөлге ие болып қалуда. Компания қазіргі таңда әлемдік крипто ETF активтерінің 80%-дан астамын кастодианда сақтап отыр.
Сондай-ақ, компания биржада жария түрде сатылатын алғашқы 10 кәсіпорынның сегізі үшін Bitcoin (BTC) кастодианы боп табылады.
Бұл үстемдікке реттеу қарқыны қосымша негіз береді. 2026 жылғы сәуірде Валютаны басқару кеңсесі Coinbase-ке Coinbase National Trust Company компаниясын құруға шартты рұқсат беріп, толық мақұлданған жағдайда оны федералдық деңгейде реттелетін крипто кастодиан ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін қадам жасады.
Жаңалықтарды жедел көру үшін бізге X желісінде жазылыңыз
Бұл өзгерістің маңызы екі түрлі. Біріншіден, Coinbase-тің білікті кастодиан ретіндегі орнын нығайтты, яғни активтерді басқарушылар, зейнетақы қорлары және ETF шығарушылар сияқты институционалдық инвесторлар үшін негізгі талапты қамтамасыз етті.
Екіншіден, институттар биржалық тәуекелге қатынасын азайтып жатқанымен, орталықтандырылған қатысушылардан толықтай бас тартқан жоқ дегенге меңзейді.
Керісінше, капитал реттелетін әрі жүйелік мәні бар кастодиандардың шағын тобына шоғырланып отыр. Бұл гибридті нарық құрылымын қалыптастырады:
- Биржадан тыс инфрақұрылым тікелей контрагенттік тәуекелді азайтады
- Реттелетін биржалар мен кастодиандар институционалдық сенімді сақтап келеді
- Нарықтық күштің негізгі бөлігі талапқа сайлық пен ауқымды бірдей қамтамасыз ете алатын платформаларда шоғырланады
Яғни, FTX-тен кейінгі эволюция делдалдарды түгел жою емес, қайсысына сенім артатынын қайта анықтау туралы болып отыр.
Егер бүгінде FTX ауқымында күйреу орын алса не болар еді
Биржадан тыс модельдерге назар күшейіп тұрған шақта, табиғи сұрақ туындайды: FTX секілді сәтсіздік институционалдық капиталға осындай әсер ете ала ма?
Ескі модель бойынша, биржа күйресе, салынған барлық актив мұздатылады. Институттар жылдарға созылатын банкроттық ісінде кепілсіз кредиторға айналатын.
Ал қазіргі OES инфрақұрылымында нәтиже күрт өзгерер еді. Егер Fireblocks OES қолданатын биржа күйресе, институттың активтері өз CVA-да қалады. Негізгі қаражат ешқашан биржа балансына енбейді.
Fireblocks-тың Coincover-мен қамтамасыз етілген апаттық қалпына келтіру механизмі де ұйымдарға тәуекелдің барлығын бір орынға шоғырландырмай, операциялық қауіпсіздікті сақтауға мүмкінді береді. Жалғыз әсер – соңғы саудалардың есеп айырыспаған пайда/зияны.
ClearLoop арқылы ағылшын заңымен құрылған Trust клиент активтерін әрі биржа, әрі Copper банкротынан қорғайды. Сонда да институттар шығыны тек есеп айырыспаған сауда бойынша шектеледі, барлық портфельмен байланысы болмайды.
FTX жағдайында ақша толық жоғалды. Ал OES жүйесінде дәл сондай сценарий тек бірнеше күндік есеп айырыспаған P&L-мен шектелер еді. Жаңа жүйе әкеліп отырған айырмашылық осы.
Осы айырмашылық крипто инфрақұрылымындағы шынайы өзгерістің мәнін айқындайды. Индустрия тәуекелді жойған жоқ, алайда биржа күйреуіне байланысты апатты жоғалтулар ауқымын айтарлықтай қысқартты.
Нарық ауқымы және әрі қарай не болады
Институционалдық крипто кастоди нарығы 2024 жылы шамамен 3,2 млрд долларды құрады. Бұл көрсеткіш 2033 жылы 27,8 млрд долларға жетеді деп болжануда және жылдық өсу қарқыны 26,7%-ға тең.
Мұндағы өсу нарыққа жаңа капиталдың келуін ғана емес, сонымен қатар сол капиталдың қалай сақталатыны, қозғалатыны және реттелетіні құрылымдық түрде қайта қалыптасқанын көрсетіп тұр.
Қайта құрылымдаудың келесі кезеңі токенделген коллатералға негізделіп, қалыптаса бастады. Институциялар бос жатқан стейблкоиндар мен биткоинді маржа ретінде биржада құлыптап ұстаудың орнына, енді токенделген ақша нарығы қорларын және табыс әкелетін стейблкоиндарды биржада пайдалана бастады.
«Институциялар алыпсатарлыққа ұмтылып жатқан жоқ, олар капитал тиімділігін қуады. Биржадан тыс реттеу кастоди мен бақылауды тиісті орынға қайта әкелу арқылы осы тиімділікті қамтамасыз етеді. Токенделген коллатерал мен реттелетін платформалар біріктіккен кезде, OES институционалдық қатысудың әдеткі жұмыс ағысына айналады», – деп мәлімдеді Interchange өнім менеджері Винг Чи.
Дәстүрлі банктер де нарыққа қадам басып жатыр. 2025 жылы, BBVA Binance-пен серіктесіп, Binance-тің институционалдық клиенттеріне реттелген биржадан тыс кастоди қызметтерін ұсына бастады.
Nomura-ның цифрлық активтерге арналған Laser Digital бөлімшесі OCC лицензиясын алу үшін өтініш берді, ол лицензия федералды деңгейде реттелетін цифрлық активтерді сақтауға, спот саудаға және стейкингке арналған ұлттық сенім банк ашуға мүмкіндік береді.
Осы қадамдар кастоди функциясы крипто-нарыққа тән компаниялардан жалпы қаржы жүйесіне көшіп жатқанын аңғартады. Бұл өзгерістер жиынтығында тренд бағытында тұрақтылық бар екенін көрсетеді.
Кастоди функциясы биржалардан тыс жерлерге тыныш әрі үздіксіз ауысып жатыр. Өтімділік пен бағаны анықтау сауда платформаларында қалса да, активтердің басым бөлігі енді онда емес.
Бұл үрдіс FTX-тен кейін бірнеше институционалдық ойыншы сұранысынан басталып, біртіндеп нарықтың стандартты құрылымына айналып келеді. Бөлу әлі толық аяқталған жоқ, алайда бағыт өзгерген жоқ.
